هشدار فرسودگی کارخانههای سیمان و تبدیل ایران از تولیدکننده به مصرف کننده
به گزارش پایگاه خبری بورس پرس، اصغر علوی با بیان مطلبی به عنوان نیاز به وقوع تحول چهارم در صنعت سیمان در دنیای اقتصاد اعلام کرد: صنعت سیمان یکی از بزرگترین صنایع ایران است که با توان تولید ۹۰میلیون تن در سال به ارزش تقریبی ۵ میلیارد دلار نقش مهمی در تولید ناخالص ملی و اشتغال بازی میکند.
بررسی تاریخچه این صنعت نشان میدهد صنعت سیمان از هنگام شروع به تولید با سهتحول اساسی روبهرو بود. اولین تحول با آغاز دهه ۵۰ و افزایش قیمت نفت به وقوع پیوست. در واقع با رشد ساختوساز و نیاز شدید به سیمان، کورههای با ظرفیت تولید بیش از هزارتن سیمان در روز وارد و نصب شد و در نتیجه ظرفیت تولید با رشد قابلتوجهی به سهبرابر رسید. در این دوره ۲۲خط جدید با مجموع ظرفیت ۴۶ هزار تن در روز خریداری و نصب شد و به این ترتیب ظرفیت اسمی تولید سیمان به ۵۷ هزار تن در روز یا ۱۰ برابر رسید.
دومین تحول از اوایل دهه ۷۰ شروع شد. در این هنگام با توجه به اتمام جنگ و نیاز شدید به سیمان که در مقاطعی واردات نیز صورت می گرفت، اقدامات لازم برای اجرای ۲۲ طرح سیمان به ظرفیت حدود ۱۵میلیون تن شروع شد. با راهاندازی این طرحها، تعداد کارخانهها به ۳۰ و ظرفیت تولید از ۲. ۱۵میلیون تن به ۵. ۲۹میلیون تن در روز در سال ۸۰ افزایش یافت و بازار سیمان بعد از مدتها و در اواخر دهه ۷۰ برای اولین بار از شروع بهکار این صنعت به حالت اشباع رسید.
افزایش قیمت نفت در اوایل دهه ۸۰، تصمیم دولت مبنی بر تشکیل حساب ذخیره ارزی و تصویب اعطای تسهیلات ویژه در سال ۸۲ به صنعت سیمان را در پی داشت که پایهگذار سومین تحول بود. بهدنبال آن متقاضیان بسیاری برای احداث، بهینهسازی و توسعه واحدهای سیمان مراجعه کردند. چنانکه بیش از ۵۰ طرح به اجرا درآمد. در نتیجه نهتنها ظرفیت تولید سیمان حدود سهبرابر شد بلکه اغلب کارخانهها اقدام به اجرای طرح توسعه یا بهینهسازی خط تولید کردند که این امر سبب بهبود وضعیت کارخانههای موجود از لحاظ مصرف حاملهای انرژی، نیروی انسانی شد.
در اوایل دهه ۹۰ صنعت سیمان در اوج قرار داشت و کارخانهها با ۱۰۰درصد ظرفیت در حال تولید بودند. چنانکه بعد از مدتها سرانه تولید و مصرف از رقم استاندارد ۵۰۰ کیلوگرم پیشی گرفت و بازار عرضه و تقاضا متعادل شد. از طرفی ایران با صادرات ۱۹میلیون تن به صادرکننده سیمان تبدیل شد. این وضعیت اما از اواسط دهه ۹۰ به کلی تغییر کرد و چنان شد که قیمت سیمان صادراتی در نتیجه رقابت شرکتهای سیمانی برای کسب سهم بیشتری از بازار بهویژه در خارج به کمتر از نصف رسید.
همچنین در داخل انجمن صنفی ناچار به تعیین سقف فروش برای کارخانههای سیمانی شد. طی سالهای اخیر اگرچه وضعیت بازار بهبود نسبی یافته با این حال مشکلات دیگری همچون قطع مداوم برق و گاز باعث شده تا شرکتهای سیمانی موفق به تولید با ظرفیت کامل نباشند. از این رو به نظر میرسد بعد از سهتحول اساسی در زمینه افزایش ظرفیت تولید سیمان اکنون وضعیت بهگونهای است که این صنعت به تحول اساسی در زمینه یهینهسازی مصرف حاملهای انرژی نیاز دارد.
هرچند بعضی از شرکتها اقداماتی در این راستا انجام دادند ولی این موضوع کلیت نداشته و خبری از مواردی همچون افزایش تولید، کاهش هزینهها، توسعه و بهبود عملکرد به چشم نمیخورد و اگر با همین روند حرکت کنند، احتمال فرسودگی تمامی کارخانهها وجود دارد و چه بسا ایران از صادرکننده به واردکننده تبدیل شود.
از سوی دیگر افزایش قیمت حاملهای انرژی و کمبود آب و برق و گاز نیز به تهدیدی برای این صنعت تبدیل شد. علاوه بر این باید در نظر داشت آخرین سری تجهیزات خارجی خریداریشده مربوط به کمینه ۱۵سال پیش بوده و با توجه به رشد سریع فناوری به نظر میرسد عمر مفید این تجهیزات تقریبا به پایان رسید.
یکی از علل این وضعیت، اوضاع نامساعد مالی دولت است. چرا که دولت بهخاطر مشکلات مالی از طریق نمایندگان در هیئتهای مدیره، ترجیح میدهد بالاترین درصد تقسیم سود انجام شود. در واقع شرکتهای سیمانی به محلی برای تامین کمبود بودجه دولت تبدیل شدند. بهویژه که بعد از چند سال همراه با سود اندک، اکنون ورق برگشته و شرکتهای سیمانی سودهای قابلتوجهی را گزارش میکنند. این همه در حالی است که اگر هر یک از این شرکتها بخواهند تغییراتی در خط بدهند با مشکل مالی و تامین سرمایه مواجه هستند.
در حال حاضر تامین حاملهای انرژی با مشکلات بسیاری مواجه بوده و از طرفی دورنمای آینده چندان روشن نیست. با این حال سیمانیها اقدام قابل ذکری در زمینه کاهش انرژی مصرفی انجام ندادند. آن هم در شرایطی که هم بهخاطر تحریمها از یکسو و افزایش مصرف داخلی از سوی دیگر در شرایطی قرار گرفته که به سختی میتواند انرژی مورد نیاز این شرکتها را به صورت مداوم تامین کند.
به سبب قطع شدن پیوسته گاز و برق سیمانیها در فصول گرم و سرد و با توجه به وضعیت مالی مناسب شرکتهای سیمانی پیشنهاد میشود اجرای طرحهایی از جمله جایگزینی بگهاوس با برجخنککن، استفاده از سیستم WHR، احداث واحدهای تولید انرژی خورشیدی، استفاده از پیریکراشر و مدارهای بسته در آسیابهای مواد و سیمان، جایگزینی ایرلیفت با الواتور در بخش خوراک کوره و سیلوهای مواد، استفاده از الک در سنگشکن، استفاده از تجهیزات زبالهسوز در بخش پخت و جایگزینی زباله با سوخت فسیلی و استفاده بیشتر از سربارهها را در اولویت قرار دهند.
انتهای پیام
