دو سناریو اروپا برای نشان دادن استقلال به برجام
به گزارش پایگاه خبری بورس پرس به نقل از روزنامه شرق،اروپای امروز بی‌شک یکی از سخت‌ترین دوران را می گذارند که از جهات خاصی یادآور فیلم رم، شهر بی‌دفاع است. از سویی مسئله برگزیت بر آینده اتحادیه اروپا سایه افکنده و از سویی دیگر موضوعی مانند جداشدن کریمه از اوکراین و الحاق آن به روسیه، ناتو را در شرایط جدید و حساسی قرار داده است.
به علاوه آنکه در این روزها جنگ تجاری آمریکا علیه اروپا مانند تعرفه‌های فولاد و ماشین، اقتصاد اروپا را تحت فشار قرار داده است. مشکلات اروپا به اینجا ختم نمی‌شود زیرا علاوه بر شکافی که بین قاره سبز و متحد کلاسیک آن یعنی آمریکا به وجود آمده است، خود کشور‌های اروپایی نیز بر سر مواردی مانند موضوع پناه‌جویان بر سر اختلاف افتادند که شاید مشهود‌ترین نمونه آن، تقابل فرانسه و ایتالیا در هفته‌های گذشته بود. این در حالی است که کشور های اروپایی نیز در داخل با مسائلی مانند بحران سیاسی در آلمان یا ریاضت اقتصادی در فرانسه دست و پنجه نرم می‌کنند.
موضوع حائز اهمیت دیگر، به‌عنوان یکی از عرصه‌هایی که اروپا برای نشان‌دادن استقلال به آن نیازمند است، برجام است. برجام با تمام فراز و نشیب ها، در ایستگاهی قرار گرفته که حیات آن وابسته به تضمین‌های عملی اتحادیه اروپا است اما سؤال اصلی این است که با وجود شرایط سخت امروز اتحادیه اروپا، این اتحادیه تا چه حد قدرت حفظ برجام را دارد؟ با وجود اینکه اروپایی‌ها در ماه‌های گذشته، همان‌طور که پیش‌بینی می‌شد، با به روزکردن قوانین مسدود کننده تا حدی آن را برای شرایط کنونی آماده کردند.
اما سیاست‌های مسدود کننده اروپا تا حد مشخصی می‌تواند شرایط تحریمی آمریکا را تعدیل کند چراکه برای مثال در قوانین جدید، بندی وجود دارد که بعضی از شرکت‌های اروپایی را در مقابل تهدیدات مالی آمریکا بیمه می‌کند که این موضوع هزینه‌هایی برای اتحادیه اروپا در پی خواهد داشت. به علاوه آنکه اروپای امروز همان‌گونه که گفته شد، با مشکلات عدیده اقتصادی مواجه است و با توجه به سیاست‌های یک‌جانبه‌گرایانه آمریکا در وضع تعرفه‌ها، بر سختی شرایط اروپا افزوده خواهد شد.
سؤال بسیار مهمی که در اینجا مطرح می‌شود، این است که ایران باید چه نقشی را در مقابل اتحادیه اروپا ایفا کند؟ برای این سؤال مهم دو سناریو کلی می‌توان طرح کرد که در ادامه به بررسی آنها پرداخته خواهد شد. اول آنکه ایران واکنشی تند و سریع در برابر اتحادیه اروپا و آمریکا بروز دهد که شامل عملی‌کردن همه تهدیداتی است که برای جلوگیری از فرار طرف آمریکایی در اجرای تعهدات قبل از نقض توافق از سوی ایران مطرح شده است.
این می‌تواند در تحلیل نهایی هزینه و فایده، بیشترین هزینه را به ایران وارد کند. اقداماتی مانند، خروج از برجام به‌طور کامل، آغاز سریع فعالیت های هسته‌ای با تأکید بر غنی‌سازی بیش از 20 درصد در ضرب‌الاجل های کوتاه‌مدت و خروج از پروتکل الحاقی یا در نهایت خروج از ان‌پی‌تی. بروز یک واکنش تند، اصولا دربردارنده منفعت خاصی نخواهد بود اما می‌تواند اقتدار و صلابت کشورمان را با در نظر گرفتن هزینه‌های آن به نمایش درآورد.
به علاوه، این سناریو می‌تواند احتمال ایجاد توازن احتمالی به نفع ایران را از بین ببرد و بدون هیچ استفاده تبلیغاتی، در نهایت ایران را در موضع پایین‌تر قرار دهد و توان ائتلاف سازی ایران را به‌طورکلی غیرممکن کند و تمام تلاش‌های اتحادیه اروپا را که در این چند ماه اتفاق افتاده است، یکباره از بین برده و طرف اروپایی را از توانایی رسیدن به یک شرایط متوازن دلسرد کند. همان‌طور که از این سناریو برمی‌آید، این سیاست اصلا منطقی نیست به علاوه اینکه اگر قرار بود ایران مانند آمریکا به یک‌جانبه‌گرایی روی بیاورد، بهتر بود همان روزهای اولیه خروج آمریکا از برجام این کار را می‌کرد.
سناریو دوم که سناریویی خردمندانه و محتاطانه است، می‌تواند این باشد که با پایان‌یافتن ضرب‌الاجل تعیین‌شده، ایران با بررسی بسته پیشنهادی اروپا و در صورت معقول‌بودن آن، با توجه به شرایط کنونی اروپا، این بسته را بپذیرد و حیات برجام را حفظ کند. این سناریو مزایا و معایبی دارد؛ از منافع آن این است که می‌توان از نقض فاحش و آشکار آمریکا حداکثر بهره‌برداری‌های سیاسی، حقوقی و تبلیغاتی را برد به علاوه اینکه می‌توان از انشقاق میان اروپایی‌ها و آمریکایی‌ها در جنگ تجاری نیز بهره برد.
امکان اقدام وفق ماده 36 توافق نیز از دیگر مزایای این سناریو است؛ اما درخشان‌ترین برداشتی که می‌توان از این سناریو داشت، موجه‌کردن بیشتر موضوعات غیربرجامی است که این موضوع ایران را به برنده سیاسی و حقوقی در عرصه بین‌الملل تبدیل و به موازات آن، تصویر‌سازی از ایران به‌عنوان کشوری یاغی و تهدید آمیز از سوی ائتلاف آمریکایی–اسرائیلی را ناکام خواهد کرد.
البته بررسی منافع و معایب اقتصادی این سناریو کمی پیچیده‌تر است، اساسا حدود و میزان زیان‌های وارده به ایران بستگی زیادی به محتوای تصمیم ترامپ و اجرای تحریم‌های ثانویه (شامل تحریم‌های نفتی و بانکی مانند آیسا، سیسدا و کاتسا وغیره) و از طرفی تعدیل‌های موردی آمریکا با غیراروپایی ها دارد.
از طرف دیگر، از میزان شوک اقتصادی و تجاری که به کشور وارد آمده، با پیگیری این سناریو که جان‌مایه آن واکنش‌نشان‌ندادن شتاب‌زده از سوی ایران است، کاسته خواهد شد. با‌این‌حال این سناریو معایب سیاسی‌ای در داخل دارد چراکه اگرچه این گزینه می‌تواند در شرایط اعمال تهدیدات حداکثری از طریق کمک به افزایش نقش و وزن سایر بازیگران در کنار تأیید ایران، در نهایت با استفاده حداکثری از سوی ایران به پایان برسد، ولی از منظر برخی از جریان‌های داخلی، بهترین موضع‌گیری نیست.
انتهای پیام
