درآمد این صنعت بورسی هم به دلیل تعرفه‌ و قطع اینترنت کم شد!

به گزارش پایگاه خبری بورس پرس، طبق گزارش شرق، صنعت تلکام سال 1404 را با زخم‌هایی از سال گذشته آغاز کرد از تعرفه‌های یخ‌زده‌ای که همراه با تورم پیش نمی‌رفتند تا افزایش نرخ ارز و مشکل خرید تجهیزات زیرساختی و اقتصاد زخمی که مشتریان را از مصرف پرهزینه‌تر بازمی‌داشت.

در خرداد، ضربه دوم به این صنعت با اختلال‌های شدید و قطعی اینترنت به دنبال جنگ تحمیلی اسرائیل به ایران، فرود آمد و شرکت‌های ارائه‌ دهنده خدمات اینترنت را با موجی تازه از ریزش درآمد مواجه کرد. درآمد شرکت‌های اینترنتی و مخابراتی بورسی نشان می‌دهد این کسب‌ و کارها تحت فشار این دو بحران پیاپی در حال آب‌رفتن هستند.

حالا نه تضمینی وجود دارد که افزایش تعرفه منجر به افزایش کیفیت اینترنت شود و از سمت دیگر مشخص نیست اینترنت باز هم به دنبال یک بحران دیگر قطع خواهد شد یا خیر. این یعنی یک صنعت کلیدی در اقتصاد دیجیتال، گرفتار بن‌بستی چندوجهی شده است.

سال ۱۴۰۳ براساس آمارهای ثبت‌شده در کدال، صنعت ارتباطات با طیفی متنوع از روندهای درآمدی، تحولات راهبردی و چالش‌های مالی مواجه بود. شرکت‌های فعال در حوزه‌های موبایل، تلفن ثابت و اینترنت ثابت هرکدام عملکرد متفاوتی را ثبت کردند که ریشه در ساختار درآمدی، توانمندی مدیریتی و میزان تعامل با نهادهای حاکمیتی دارد. همراه اول، مخابرات، های‌وب، آسیاتک و پارس‌آنلاین به عنوان بازیگران شاخص این صنعت هرکدام تصویر متفاوتی از پایداری یا بحران را ارائه کردند.

شرکت ارتباطات سیار ایران سال ۱۴۰۳ عملکرد مالی درخشانی داشت. این اپراتور موبایل از محل فروش خدمات حدود ۶۷.۹ هزار میلیارد تومان درآمد عملیاتی بدست آورد که نسبت به سال ۱۴۰۲ رشدی معادل ۳۷ درصد نشان می‌دهد. بخش عمده این رشد ناشی از افزایش مصرف اینترنت همراه بود.

تنها در اسفندماه، درآمد شرکت با رشدی مشابه به ۶.۸ هزار میلیارد تومان رسید. منابع اصلی درآمدی همراه اول از کارکرد مشترکان بویژه دیتا و فروش خدمات ارزش‌افزوده تأمین می‌شود.

در مقابل، شرکت مخابرات که اپراتور اصلی تلفن ثابت است، سال ۱۴۰۳ با وجود موانع تعرفه‌ای و ساختار مالی ضعیف، بهبودی ملایم در عملکرد مالی تجربه کرد. درآمد عملیاتی ۱۲ماهه این شرکت به ۱۲.1 هزار میلیارد تومان رسید که رشد ۱۲‌ درصدی نسبت به سال قبل دارد و بیشتر ناشی از افزایش مصرف خطوط داده و مکالمه‌های شهری و بین‌شهری بود.

با این حال، سودآوری این شرکت همچنان در سطحی بسیار محدود باقی ماند. مخابرات در ۹ ماهه سال ۱۴۰۳ تنها ۱۳.۹ میلیارد تومان سود خالص ثبت کرد درحالی‌که در مدت مشابه سال قبل ۱.۵ هزار میلیارد تومان زیان داده بود. این بازگشت به سود هرچند اندک، عمدتا ناشی از کنترل هزینه‌ها و جبران بخشی از عقب‌ماندگی تاریخی تعرفه‌ها بود.

ساختار درآمدی این شرکت متکی بر آبونمان، کارکرد خطوط ثابت و خدمات ADSL ،VDSL و فیبرنوری است اما پایین‌بودن تاریخی تعرفه تلفن ثابت باعث شده حاشیه سود عملیاتی بسیار محدود باشد و بقای شرکت به اصلاح تعرفه‌ای فوری و مؤثر وابسته است.

شرکت داده‌گستر عصر نوین با نماد "های‌وب" به عنوان اپراتور بزرگ اینترنت ثابت، سال ۱۴۰۳ با بحران جدی مالی روبرو شد. با اینکه درآمد عملیاتی این شرکت در نیمه نخست سال حدود ۱۲ درصد افزایش یافته بود اما وضعیت نقدینگی در پایان سال بحرانی شد. علت اصلی بحران، عدم پرداخت مطالبات ارزی تعدیل‌شده شرکت از سوی وزارت ارتباطات بابت اجرای قرارداد خدمات اینترنت روستایی (USO) بود.

"های‌وب" که در قالب این پروژه بیش از یک میلیون مشترک روستایی را به اینترنت 4G متصل کرده از سال ۹۷ تا کنون در انتظار تسویه هزینه‌ های ارزی است. اواخر اسفند ۱۴۰۳، این شرکت با انتشار اطلاعیه‌ای رسمی، اعلام کرد در صورت عدم دریافت این مطالبات و تسهیلات مالیاتی در آستانه ورشکستگی و توقف فعالیت قرار خواهد گرفت.

در سه‌ ماه نخست ۱۴۰۴، درآمد عملیاتی های‌وب ۲۷۳ میلیارد تومان گزارش شد که در مقایسه با سایر اپراتورها، نسبت فعالیت کوچک‌تر و محدودتر این شرکت را نشان می‌دهد.

در سوی دیگر این صنعت، شرکت انتقال داده‌های آسیاتک سال ۱۴۰۳ وضعیت بسیار بهتری را تجربه کرد. آسیاتک توانست رشد سودآوری و ثبات مالی مناسبی را رقم بزند. سود خالص این شرکت در نیمه نخست سال نسبت به مدت مشابه سال قبل ۳۳ درصد افزایش یافت و به ۵۵۷ ریال برای هر سهم رسید.

در ۹ماهه سال، شرکت ۲.۱۸ هزار میلیارد تومان درآمد و ۴۳۳ میلیارد تومان سود خالص بدست آورد که رشد سالانه سود آن را به ۳۱ درصد رساند. آسیاتک در مجمع سالانه تصمیم به تقسیم ۲۸۰ ریالی سود نقدی هر سهم گرفت که معادل ۳۶ درصد سود تلفیقی شرکت بود و این نسبت تقسیم، برای سهامداران جذاب تلقی شد. مزیت آسیاتک نسبت به های‌وب در ساختار هزینه‌ای بهینه‌تر و تمرکز مؤثرتر بر خدمات درآمدزای پایدار است. این شرکت نیز مانند های‌وب درآمد را از خدمات اینترنت پهن‌باند (ADSL‌ ،VDSL ،TD-LTE و فیبر نوری) تأمین می‌کند.

پارس‌آنلاین نیز به عنوان نخستین و بزرگترین اپراتور اینترنت خصوصی، اگرچه مستقیما در بورس حضور ندارد اما از آنجا که مالکیت آن در اختیار های‌وب است در تحلیل‌های صنعت ارتباطات نقش مهمی ایفا می‌کند. پارس‌آنلاین که سال ۹۶ توسط های‌وب خریداری شد آن زمان با ساختار سهامی خاص و بدون ورود به بدهی بانکی به های‌وب واگذار شد.

این واگذاری با هدف جلوگیری از فشار مالی صورت گرفت اما ادغام عملیاتی پارس‌آنلاین در های‌وب نیازمند سرمایه‌گذاری سنگین بود. اگر بحران USO وجود نداشت، ادغام پارس‌آنلاین می‌توانست سودآوری "های‌وب" را افزایش دهد. با این حال، بحران‌های مالی "های‌وب" باعث شد ظرفیت بالقوه پارس‌ آنلاین بطور کامل فعال نشود و آینده فعالیت این برند نیز در هاله‌ای از ابهام قرار گیرد.

روزهای اوج تلکام

در بازه زمانی شهریور تا دی‌ ۱۴۰۳، شاخص صنعت ارتباطات در بازار سرمایه یکی از درخشان‌ترین دوره‌ها را تجربه کرد. برخلاف بسیاری از گروه‌ ها که درگیر رکود یا نوسانات مقطعی بودند این صنعت با پشتوانه عوامل بنیادی توانست توجه سرمایه‌گذاران را جلب کند.

رشد درآمدی محسوس در گزارش‌های مالی شرکت‌هایی همچون همراه اول، مخابرات و آسیاتک، انتظارات مثبت بازار را نسبت به آینده این صنعت تقویت کرد. همراه اول با افزایش ۳۷‌درصدی در درآمد سالانه، مخابرات با خروج از زیان انباشته و ورود به محدوده سودآوری و آسیاتک با تثبیت سود خالص و تقسیم سود نقدی جذاب در مجموع پیام های روشنی از ثبات و رشد درآمدی به بازار ارسال کردند.

در کنار بهبود عملکرد مالی شرکت‌ها، فضای کلی صنعت نیز تحت تأثیر انتشار اخباری درباره اصلاحات تعرفه‌ای در حوزه تلفن ثابت و اینترنت قرار گرفت. وعده افزایش آبونمان خطوط ثابت که برای سال‌ها در نرخ‌های پایین فریز شده بود، یکی از خبرهایی بود که گامی مهم در جهت بهبود درآمد پایدار شرکت مخابرات قلمداد می‌شد. همچنین بازنگری در قیمت بسته‌های اینترنت امید به رشد ARPU را تقویت کرد.

علاوه بر این انتشار برنامه افزایش سرمایه ۱۵۵۵ درصدی مخابرات از محل تجدید ارزیابی دارایی‌ها نه‌تنها محرک بنیادی مهم بود بلکه پیام روانی قوی برای فعالان بازار تلقی شد. چرا که ارزش‌گذاری مجدد دارایی‌های عظیم این شرکت، افق‌های تازه‌ای در تحلیل NAV و ظرفیت سرمایه‌ گذاری شرکت ایجاد می‌کرد. توسعه پروژه فیبر نوری نشان می‌داد صنعت در مسیر تحول ساختاری و تنوع‌بخشی به منابع درآمدی قرار گرفته است.

با این اوصاف، صنعت ارتباطات تا پیش از زمستان ۱۴۰۳ در رده معدود صنایعی قرار گرفت که از منظر بنیادهای مالی و چشم‌انداز رشد، توجه بازیگران بازار را معطوف کرده بود.

دومینوی ضرر

این روند مثبت از اواخر دی‌ ۱۴۰۳ وارد چرخه اصلاحی شد و تا پایان تیرماه ادامه یافت. افت شاخص صنعت ارتباطات در این مقطع، ترکیبی از اصلاح طبیعی قیمت‌ها پس از رشد ممتد و بروز عوامل منفی بنیادین بود. در گام نخست، اشباع قیمتی و شناسایی سود توسط سهامداران کوتاه‌ مدت باعث افزایش عرضه در نمادهای بزرگ این صنعت شد. 

آنچه ریزش را عمیق‌تر کرد، عدم تحقق وعده‌های تعرفه‌ای بود. به رغم پیام های مثبت پیشین نه‌تنها قیمت بسته‌های اینترنت همراه اصلاح نشد بلکه در خرداد مجلس و وزارت ارتباطات به‌صراحت با هرگونه افزایش قیمت اینترنت مخالفت کردند. این عقب‌نشینی سیاسی، انتظارات بازار برای افزایش درآمد اپراتورها را دچار تعدیل کرد.

از سوی دیگر افزایش نرخ ارز، تورم داخلی و وارداتی‌بودن تجهیزات ارتباطی فشار شدیدی بر هزینه‌های عملیاتی اپراتورها آورد. اپراتورهایی همچون های‌وب که پیش‌تر درگیر بحران نقدینگی و بدهی بودند، تحت تأثیر این فشارها در مسیر دشوارتری قرار گرفتند. همچنین افزایش هزینه‌های مالیاتی و کاهش قدرت مانور شرکت‌ها در نرخ‌گذاری، فضا را برای رشد سودآوری محدود کرد.

در نهایت، شوک سیاسی ناشی از جنگ ۱۲روزه خرداد، نقطه اوج این ریزش شد. این جنگ نه‌تنها فضای عمومی اقتصاد را تحت‌الشعاع قرار داد بلکه صنعت ارتباطات به‌عنوان یکی از زیرساخت‌های کلیدی امنیت ملی و اجتماعی بطور مستقیم در معرض تهدید و آسیب قرار گرفت.

در نخستین روزهای حمله، برخی مراکز کلیدی مخابراتی در کلان‌شهرها هدف قرار گرفتند و بخش‌هایی از شبکه ارتباطی دچار اختلال شد. طبق گزارش وزارت ارتباطات، قطعی‌های موقت اینترنت در برخی مناطق به‌صورت برنامه‌ریزی‌شده و در راستای مقابله با حملات سایبری و جلوگیری از نفوذ اطلاعاتی دشمن انجام شد.

این وضعیت سبب شد کیفیت خدمات ارتباطی در نیمه دوم خرداد کاهش قابل‌توجهی پیدا کند و کاربران با قطعی‌ها و افت سرعت مواجه شوند. این شرایط منجر به کاهش محسوس ترافیک دیتا و درآمد موقت اپراتورها از محل مصرف اینترنت و مکالمات شد. برای نمونه در عملکرد سه‌ ماه نخست سال، "های‌وب" تنها ۲۷۳ میلیارد تومان درآمد عملیاتی کسب کرد که در مقایسه با ظرفیت این شرکت رقم بالایی نبود و نشان می‌دهد در خرداد‌ فروش خدمات احتمالا تحت تأثیر اختلالات کاهش یافته است.

هنوز جزئیات تفکیکی فروش خرداد در دسترس نیست اما بطور کیفی درآمد اپراتورها از ترافیک دیتا در نیمه دوم خرداد افت موقت داشت. مکالمات بین‌الملل نیز به دلیل قطع پروازها و مهاجرت مردم از شهرهای بزرگ افت کرد. با این حال انتظار می‌رود این کاهش‌ها در ماه‌های بعد جبران شده باشد. زیرا با اتمام جنگ و بازگشت آرامش، مصرف دیتا دوباره اوج گرفت.

در کنار این تحولات بحرانی، یکی از مهم‌ترین رویدادهای سیاست‌گذاری در سال ۱۴۰۴، اجرای مصوبه افزایش آبونمان تلفن ثابت بود. نرخ ماهانه آبونمان در تهران به 33.1 هزار تومان و در سایر مناطق بطور میانگین به حدود ۲۵ هزار تومان رسید. این اقدام که پس از سال‌ها مقاومت و تعلل اجرائی شد، نقش بسیار مهمی در تقویت جریان درآمدی پایدار برای شرکت مخابرات دارد و پیش‌بینی می‌شود اثر آن در صورت‌ های مالی سه‌ماهه دوم و 6 ماهه این شرکت مشهود باشد.

با این وجود، سایر بخش‌های تعرفه‌ای، بویژه اینترنت همراه و اینترنت ثابت خانگی، همچنان تحت کنترل شدید نهادهای نظارتی قرار دارند. در حوزه اینترنت ثابت نیز‌ رقابت شدید بین اپراتورهای دارای مجوز FCP (نظیر های‌وب، آسیاتک و دیگران) مانع از آن شده این شرکت‌ها افزایش چشمگیری در تعرفه‌ها اعمال کنند. زیرا هرگونه افزایش قیمت منجر به ریزش بخشی از کاربران و از دست رفتن سهم بازار خواهد شد.

در مجموع، اثر هم‌زمان تحولات اضطراری نظیر جنگ و محدودیت‌های سیاست‌گذاری تعرفه‌ای باعث شده صنعت ارتباطات در نیمه نخست سال با دوگانگی مواجه شود. از یک‌ سو نشان از تاب‌آوری و قابلیت فنی بالا دارد و از سوی دیگر، درگیر محدودیت‌های مزمن در آزادسازی درآمد و رشد سودآوری باقی‌مانده است. حل این وضعیت، نیازمند بازنگری جامع در سیاست‌های تعرفه‌گذاری، تقویت منابع مالی اپراتورها و توسعه ابزارهای حمایتی در شرایط بحران خواهد بود.

باید منتظر چه بود؟

در پیش‌بینی سال جاری در سطح زیرساختی، پروژه دسترسی فیبر نوری (FTTH/B) به عنوان تحول‌سازترین مؤلفه توسعه ارتباطات در سال ۱۴۰۴، محور اصلی سرمایه‌گذاری شرکت‌های FCP و اپراتورهای همراه خواهد بود. طبق برآوردهای وزارت ارتباطات تا پایان سال بیش از یک میلیون اتصال فعال خانگی باید به شبکه فیبر برقرار شود در‌حالی‌که تا کنون حدود ۵۰۰ هزار اتصال محقق شده است.

این شبکه نه‌تنها باعث افزایش قابل‌توجه ARPU در بخش اینترنت ثابت می‌شود بلکه اتصال سایت‌های BTS به فیبر، الزامی برای راه‌اندازی پایدار نسل پنجم ارتباطات (5G) است. از این منظر، تسهیل مسیرهای حفاری، همکاری شهرداری‌ها، مشوق‌های مالیاتی برای سرمایه‌گذاری در لایه دسترسی و تخصیص وام‌های وجوه اداره‌شده توسط دولت، نقشی کلیدی در تحقق اهداف این پروژه خواهد داشت. این نهضت در صورت اجرای مؤثر، سهم درآمد پایدار و باکیفیت را در صورت‌های مالی اپراتورها بطور چشمگیری افزایش خواهد داد.

با وجود محدودیت در افزایش تعرفه خدمات پایه بویژه در حوزه دیتا، چشم‌انداز سودآوری شرکت‌ها به میزان زیادی به توسعه خدمات مکمل وابسته خواهد بود. در سطح رگولاتوری، پس از تنش‌های تعرفه‌ای، نشانه‌هایی از تعامل مؤثرتر میان مجلس، وزارت ارتباطات و اپراتورها مشاهده می‌شود از‌جمله تشکیل کارگروه‌های تخصصی مجلس در حوزه اقتصاد دیجیتال و تدوین سیاست‌های حمایتی.

در این چارچوب اگر اقداماتی نظیر تصویب معافیت مالیاتی پروژه‌های فیبر، تخصیص ارز اولویت‌دار به تجهیزات زیرساختی و تسویه بدهی‌های دولتی (نظیر مطالبات USO) اجرائی شود، می‌توان انتظار داشت ترازنامه شرکت‌ها در نیمه دوم سال بهبود یافته و ارزش‌گذاری سهام آنها مجددا احیا شود.

در عین حال، تجربه جنگ خرداد ضرورت سرمایه‌گذاری در مسیرهای فیبر پشتیبان، ارتقای مراکز برق اضطراری، ذخایر تجهیزات یدکی و طراحی سناریوهای قطعی کامل ارتباطات جهانی را به‌عنوان مؤلفه‌ای حیاتی برای تاب‌آوری شبکه ارتباطی برجسته کرده است. شرکت‌ها برای تثبیت جایگاه در اقتصاد دیجیتال آینده، ناگزیر از ارتقای امنیت سایبری و زیرساختی خواهند بود. در مجموع سال ۱۴۰۴ می‌تواند سال گذار از اصلاح به سمت تثبیت در صنعت ارتباطات باشد به ‌شرط آنکه نهادهای حاکمیتی، سرمایه‌گذاران و مدیران صنعتی درک مشترکی از اولویت‌های حیاتی این بخش داشته باشند.

انتهای پیام