ارزیابی تبعات توقف فعالیت بازار سهام، بهترین روش بازگشایی معاملات و سناریوهای احتمالی

به گزارش پایگاه خبری بورس پرس، محمدرضا اعلمی در خصوص پیامدهای توقف فعالیت بازار سهام از 9 اسفند ناشی از حمله آمریکا و اسرائیل بر رفتار معامله‌گران و اعتماد عمومی سرمایه‌گذاران به اقتصادنیوز، اعلام کرد: تعطیلی موقت بورس در شرایط بحرانی تا حدی قابل قبول است.

در بازارهای مالی جهان، وقتی رویدادهای غیرعادی مانند جنگ، بحران‌های اقتصادی شدید یا حوادث سیاسی بزرگ رخ می‌دهد، تصمیم‌گیران برای مدت کوتاهی معاملات را متوقف می‌کنند تا فرصت کنترل هیجانات و بازگشت آرامش فراهم شود. توقف‌های کوتاه‌مدت به معامله‌گران اجازه می‌دهد بر اساس اطلاعات و شرایط جدید تصمیم‌گیری کنند و از اتخاذ تصمیم‌های احساسی یا شتاب‌زده خودداری کنند.

هدف اصلی کاهش نوسان و فروپاشی روانی است

هدف اصلی این اقدامات کاهش نوسانات لحظه‌ای و جلوگیری از فروپاشی روانی بازار است، نه محدود کردن دسترسی سرمایه‌گذاران به دارایی‌ها. با این حال مشکل اساسی زمانی ایجاد می‌شود که تعطیلی بورس برای مدت طولانی ادامه پیدا کند. در چنین شرایطی، اعتماد عمومی آسیب می‌بیند و سرمایه‌گذاران احساس می‌کنند در زمان‌های حساس نمی‌توانند به دارایی‌ها دسترسی داشته باشند. در شرایط دشوار اقتصادی و سیاسی، اصل دسترسی سرمایه‌گذاران به دارایی‌ها باید حفظ شود. چرا که حیات بورس وابسته به حضور و مشارکت فعال این افراد است. حتی در بحران‌های شدید، امکان خرید و فروش باید فراهم باشد تا ساز و کار طبیعی قیمت‌گذاری و مدیریت ریسک عمل کند.

باز بودن بازار دارایی‌های فیزیکی حیاتی است

دارایی‌هایی که پشتوانه فیزیکی دارند مانند صندوق‌های مبتنی بر طلا یا ابزارهایی نظیر گواهی سپرده طلا، اهمیت باز بودن بازار حتی بیشتر است. وقتی بازار این ابزارها بسته شود، سرمایه‌گذاران ممکن است به سمت خرید مستقیم دارایی‌های فیزیکی مانند طلای آب‌شده یا سکه روی آورند. چرا که در این حالت احساس می‌کنند همواره و بدون محدودیت به دارایی دسترسی دارند. چنین حرکتی ممکن است نقدشوندگی بازارهای رسمی را کاهش دهد و کارایی آنها را پایین بیاورد. زیرا سرمایه‌ها از بازارهای کنترل‌شده و رسمی به بازارهای غیررسمی منتقل می‌شوند.

در حوزه بازار سهام توقف کوتاه‌مدت معاملات در شرایط بحرانی قابل پذیرش است اما این توقف نباید طولانی شود. حتی اگر بازار پس از بازگشایی با افت قیمت‌ها یا نوسانات منفی مواجه شود، طبیعی است و جزو فرآیند کشف قیمت و تطبیق با شرایط جدید محسوب می‌شود.

شاخص کل و تصمیم‌های مدیریتی

یکی از چالش‌های مهم سیاست‌گذاری در بازار سرمایه، گره خوردن تصمیم‌های مدیریتی به شاخص کل است. وقتی سیاست‌گذاران همواره تلاش می‌کنند بازار را در مسیر مثبت نگه دارند یا تصمیم‌ ها را بر اساس سطح شاخص تنظیم کنند در شرایط بحرانی کمتر تمایل دارند بازار باز بماند و این امر می‌تواند نوسانات طبیعی و اصلاح منطقی را محدود کند. اگر ساز و کار طبیعی بورس اجازه فعالیت داشته باشد، بازار با شرایط جدید تطبیق می‌یابد و با گذشت زمان، سرمایه‌گذاران به رفتار منطقی بازمی‌گردند.

کارآمدترین راه عبور از بحران‌ها اعتماد به ساز و کار بازار است. سیاست‌گذاری بلندمدت که نقش عرضه و تقاضا را در بازار حفظ کند، سرعت رسیدن به تعادل را افزایش می‌دهد و اعتماد سرمایه‌ گذاران را نیز تقویت می‌کند. وقتی سرمایه‌گذاران مطمئن باشند تصمیم‌گیری‌ها مبتنی بر اصول و بلندمدت است، احتمال اتخاذ تصمیم‌های احساسی کاهش می‌یابد و حتی در شرایط بحرانی، سرمایه‌گذاران با اطمینان بیشتری در بازار باقی می‌مانند.

سناریوهای احتمالی بازگشایی بازار سهام در صورت ادامه تنش‌ها

در سناریوهای احتمالی بازگشایی بازار سهام در صورت ادامه تنش‌ها، طبیعی است که در ابتدای بازگشایی با فشار فروش مواجه شود. این فشار فروش می‌تواند ناشی از نگرانی‌ها و فضای روانی سرمایه‌ گذاران و حتی خروج سرمایه قابل توجهی را در پی داشته باشد. با این حال، برآورد دقیق میزان افت در چنین شرایطی دشوار است و بخشی از آن به شدت تحولات اقتصادی و بخشی دیگر به احساسات و رفتار سرمایه‌گذاران وابسته است. زیرساخت‌های اقتصادی و صنعتی آسیب گسترده‌ای ندیده‌اند و صنایع بزرگ بورسی بطور مستقیم دچار خسارت نشده‌اند. بنابراین فشار فروش در ابتدای بازگشایی عمدتاً روانی و ناشی از نگرانی‌ها است.

همزمان با فشار فروش، گروهی از سرمایه‌گذاران نیز شرایط را فرصتی برای خرید می‌بینند. این افراد با قیمت‌های پایین‌تر اقدام به خرید سهام شرکت‌ها می‌کنند و این رفتار می‌تواند به تدریج به تعادل بازار کمک کند. تجربه نشان داده بورس در مواجهه با بحران‌های کوتاه‌مدت پس از دوره افت اولیه، مسیر متعادل‌تری را در پیش می‌گیرد و رفتار معامله‌گران منطقی‌تر می‌شود.

حتی در شرایط جنگ 12 روزه که به صلح کامل منجر نشد و تنها آتش‌بس برقرار شده بود، بازار سرمایه توانست مسیر را پیدا کند. پس از یک تا دو هفته افت اولیه، بورس به تدریج روند متعادل‌تری گرفت و معامله‌گران توانستند با شرایط جدید سازگار شوند. این تجربه نشان می‌دهد رفتار بازار در شرایط مختلف می‌تواند متفاوت باشد. انتظار روند صعودی قوی زمان وقوع جنگ طبیعی نیست اما با گذشت زمان، تعادل برقرار می‌شود.

شرایط امروز بازار با جنگ ۱۲ روزه فرق دارد

بورس در زمان جنگ ۱۲ روزه با شوک ناگهانی مواجه و بسیاری از سرمایه‌گذاران به سرعت سرمایه را از بازار خارج کردند و فشار فروش سنگینی ایجاد شد. اکنون شرایط کمی متفاوت است. مردم در سطح شهر تهران در حال زندگی عادی هستند، مغازه‌ها باز است و خرید و فروش جریان دارد. فضای روانی اولیه بحران فروکش کرده و با گذر زمان و تسلط بیشتر بر شرایط منطقه، آرامش نسبی ایجاد شده است.

صندوق‌های درآمد ثابت می‌توانند نقدشوندگی و مدیریت ریسک سرمایه‌گذاران را تقویت کنند. در دوره‌های پرریسک، بخشی از سرمایه‌ها از بازار سهام خارج شده و به سمت صندوق‌های درآمد ثابت حرکت می‌کند تا در محیطی با ریسک کمتر، سرمایه محفوظ بماند. با این حال، محدودیت‌هایی که گاهی در معاملات این صندوق‌ها اعمال می‌شود می‌تواند رفتار سرمایه‌گذاران را تحت تأثیر قرار دهد و بخشی از سرمایه‌ها را به سمت بازارهای غیررسمی یا دارایی‌های فیزیکی هدایت کند.

ایجاد محدودیت در دسترسی سرمایه‌گذاران به دارایی‌ها می‌تواند باعث خروج سریع‌تر و سنگین‌تر سرمایه شود اما اگر سرمایه‌گذاران مطمئن باشند بازار باز است، نگرانی کاهش می‌یابد و حتی ممکن است خروج پول‌ها در هفته‌های بعد به ورود سرمایه تبدیل شود. برای مثال، سرمایه خارج شده از صندوق‌های درآمد ثابت می‌تواند به صندوق‌های طلا یا سایر ابزارها منتقل تا ریسک مدیریت شود. ابزارهای متنوعی مانند بازار آپشن نیز می‌توانند به حفاظت از پورتفوی سرمایه‌گذاران در شرایط نزولی کمک کنند.

حتی در تجربه جنگ ۱۲ روزه، حمایت ۶۰ هزار میلیارد تومانی اعلام شد اما ریزش شدیدی رخ داد. بازار نباید برای کنترل شاخص بسته شود. باز بودن بورس حتی در شرایط نزولی ضروری است تا ساز و کار طبیعی کشف قیمت و مدیریت ریسک فعال باشد.

بهترین روش بازگشایی، پلکانی است

بهترین روش بازگشایی بازار در شرایط تنش‌های طولانی، بازگشایی محدود و پلکانی است. تعیین ساعت‌های مشخص برای معاملات و بازگشایی تدریجی با در نظر گرفتن حجم مبنا و دامنه نوسان، به آرامش روانی و تعادل بازار کمک می‌کند. محدود کردن دامنه نوسان و حجم مبنا باعث می‌شود کوچک‌ترین اخبار یا تحولات اقتصادی فشار فروش ایجاد کند و شاخص به شکل مصنوعی نگه داشته شود. این رویکرد موجب شد بازار در دوره‌های گذشته به روند صعودی شارپی هدایت شود، بدون اینکه اصلاح منطقی انجام شود، و در شرایط بحران مانند جنگ، بازگشایی بازار با افت شدید شاخص همراه شود.

پیشنهاد می‌شود برای باز کردن بازار مقدماتی، حجم مبنا و دامنه نوسان به حالت طبیعی بازگردد و بازگشایی به صورت محدود و مرحله‌ای انجام شود تا معاملات منطقی و متعادل شوند. به سرمایه‌ گذاران خرد توصیه می شود قبل از وقوع هر بحران، پورتفوی را بر اساس سناریوهای محتمل برنامه‌ریزی کنند. اکنون سرمایه‌گذاران باید بر مدیریت ریسک تمرکز کنند و با استفاده از ابزارهای متنوع بازار از جمله صندوق‌های درآمد ثابت، صندوق‌های طلا و ابزارهای مشتقه مانند آپشن، پورتفوی را طوری تنظیم کنند که هم توانایی حفظ سرمایه را داشته باشد و هم از فرصت‌های بالقوه بازار بهره‌مند شود.

انتهای پیام