تحلیل صیدی از صنعت فولا و گلایه از جهش 400 درصدی هزینه‌ مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها

به گزارش پایگاه خبری بورس پرس، حجت‌اله صیدی در پنجمین سمینار تحلیلی اندیشکده فولاد و صنایع معدنی با اشاره به جایگاه راهبردی صنایع پایه در اقتصاد، اعلام کرد: صنعت فولاد در کنار صنایعی مانند مس و خودرو از یک‌ سو یکی از شاخص‌های مهم سنجش وضعیت توسعه کشورها محسوب می‌شود و از سوی دیگر به‌عنوان صنعت پایه، اهمیت بسیار زیادی در ارزیابی وضعیت توسعه اقتصادها دارد.

دغدغه‌های کارشناسان از عملکرد صنعت فولاد

نوسان در شناسایی سود یا زیان‌دهی برخی شرکت‌های فولادی ممکن است نگرانی‌هایی را درباره آینده این صنعت ایجاد کند اما باید توجه داشت ساخت و توسعه هر صنعت نیازمند بررسی و برنامه‌ریزی مستمر است. زیرا اقتصاد ماهیتی رقابتی دارد و در اغلب بازارها، تولیدکنندگان، عرضه‌کنندگان و مصرف‌کنندگان متعددی حضور دارند. بنابراین، صنعت فولاد نیز از رقابت و چالش‌های ناشی از آن مستثنی نیست و نمی‌توان انتظار داشت این صنعت در بازار انحصاری و بدون دغدغه فعالیت کند.

اگر شرکتی مانند ذوب‌آهن که از افتخارات صنعت ایران محسوب می‌شود با زیان مواجه شود باید مسئولیت بررسی و برطرف‌کردن مشکلات آن را در درون صنعت نیز جست‌وجو کرد. نمی‌توان تمام مسئولیت‌ها را متوجه دیگران دانست.

صنعت فولاد با وجود این مسائل هم‌چنان یکی از مزیت‌های مهم اقتصاد ایران به شمار می‌رود. یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های این صنعت برخورداری از نیروهای متخصص، مدیران باتجربه و کارشناسان توانمندی است که در بسیاری از حوزه‌ها سرآمد هستند.

تولید حدود ۳۲ میلیون تن فولاد حاصل تلاش همین نیروهای متخصص و مدیران صنعت است. البته در کنار این میزان تولید حدود ۲۳ میلیون تن ظرفیت خالی نیز وجود دارد که باید برای بهره‌برداری از آن برنامه‌ریزی شود. مسئولیت استفاده از این ظرفیت‌ها بر عهده مجموعه مدیران و فعالان صنعت فولاد است.

۳ محور برنامه‌ ریزی صنعت فولاد

در پنجمین سمینار تحلیلی اندیشکده فولاد و صنایع معدنی، کارشناسان و پیش‌کسوتان صنعت فولاد مطالب ارزشمندی مطرح کردند که می‌توان از مجموعه این مباحث ۳ محور اصلی را برای برنامه‌ریزی آینده صنعت فولاد استخراج کرد. نخستین موضوع، تکمیل زنجیره تولید و متوازن‌سازی ظرفیت‌ها در حلقه‌های مختلف صنعت فولاد است.

در بخش‌هایی از زنجیره فولاد، عدم توازن وجود دارد. مقایسه ظرفیت‌ها از مرحله تولید گندله تا آهن اسفنجی و از آهن اسفنجی تا شمش نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری‌ها در برخی حلقه‌ها به‌صورت متوازن انجام نشده است. این مسئله ضرورت بازنگری در برنامه‌ریزی‌های سرمایه‌گذاری و توسعه ظرفیت‌های تولید را آشکار می‌کند.

موضوع مهم دیگر این است که نباید صرفاً به افزایش ظرفیت تولید در حلقه‌های ابتدایی زنجیره توجه شود. توسعه تولید محصولات نهایی به‌ویژه مقاطع خاص فولادی و محصولات دارای ارزش افزوده بالاتر باید در اولویت برنامه‌ریزی‌ها قرار گیرد. این پرسش وجود دارد که چرا هم‌چنان سهم صادرات سنگ‌آهن و کنسانتره در مقایسه با ظرفیت‌های صادراتی محصولات نهایی فولادی قابل توجه است. در حالی که می‌توان با سرمایه‌گذاری هدفمند در تکمیل زنجیره، ارزش افزوده بیش‌تری ایجاد کرد.

سازمان بورس پیگیر حقوق سهام‌داران و ذی‌نفعان صنعت فولاد بوده و وزن صنعت فولاد هم‌چون صنعت مس می‌تواند در بازار سرمایه افزایش یابد و با سرمایه‌گذاری و افزایش بهره‌وری واحدها می‌توان سودهای دلاری بیش‌تری در این صنعت شناسایی کرد.

بررسی‌های ارائه‌ شده در این نشست نشان می‌دهد میزان بازدهی در حلقه‌های مختلف زنجیره فولاد یکسان نیست. در برخی مراحل، بازدهی بسیار محدود و حتی نزدیک به صفر است اما با تکمیل زنجیره تولید، امکان دستیابی به بازده بالاتر فراهم می‌شود.

طبق یکی از تحلیل‌های ارائه‌ شده، تکمیل زنجیره می‌تواند بازده دلاری ۲۲ درصدی ایجاد کند. این رقم در شرایطی که هزینه تأمین مالی ریالی به حدود ۴۰ درصد می‌رسد، اهمیت برنامه‌ریزی برای انتخاب شیوه مناسب تأمین مالی را دوچندان می‌کند. بنابراین لازم است سرمایه‌گذاری‌ها به سمت حلقه‌هایی هدایت شود که علاوه بر تکمیل زنجیره، بهره‌وری و ارزش افزوده بیش‌تری ایجاد می‌کند.

عامل تهدید آینده صنعت فولاد 

دومین اولویت صنعت فولاد، سرمایه‌گذاری در فناوری و تکنولوژی بوده و اگر صنعت فولاد به تحولات حوزه فناوری توجه کافی نکند در آینده با تهدیدهای جدی مواجه خواهد شد. به‌همین دلیل سرمایه‌گذاری هدفمند و متوازن در تحقیق و توسعه، نوسازی فناوری‌ها و ارتقای بهره‌وری باید در دستور کار صنعت فولاد قرار گیرد. امروزه صنعت فولاد جهان با حرکت به سمت استفاده از فناوری‌ها، مصرف انرژی و آب را کاهش و بهره‌وری تولید را افزایش می‌دهد.

تغییر جغرافیای بازارهای صادراتی صنعت فولاد

در برخی بازارهای جهانی، مازاد عرضه و در برخی دیگر با کسری عرضه وجود دارد. از سوی دیگر، هزینه‌های بالای حمل‌ و نقل می‌تواند دسترسی تولیدکنندگان به بازارهای جدید را محدود کند. با وجود این محدودیت‌ها، بازارهایی مانند هند، کشورهای جنوب شرق آسیا و خاورمیانه ظرفیت‌های قابل توجهی برای توسعه صادرات فولاد ایران دارند.

صنعت فولاد ایران با وجود قرارگرفتن در میان تولیدکنندگان بزرگ جهان، با رقبای قدرتمندی مواجه است. به همین دلیل، توسعه بازارهای جدید و حفظ بازارهای سنتی باید به‌صورت هم‌زمان دنبال شود.

چشم‌انداز مثبت فولادسازان

چشم‌انداز صنعت فولاد هم‌چنان مثبت است و معمولاً افق ۵ تا ۱۰ سال را می‌توان به‌عنوان دوره قابل بررسی برای برنامه‌ریزی در نظر گرفت. در چنین افقی، صنعت فولاد جهان هم‌چنان از ظرفیت‌های قابل توجهی برخوردار است. ممکن است در برخی مناطق مازاد عرضه و در برخی دیگر کسری عرضه وجود داشته باشد اما این وضعیت مختص صنعت فولاد نیست و در بازار بسیاری از کالاها مشاهده می‌شود. مهم، شناسایی بازارهای هدف، ارتقای بهره‌ وری و سرمایه‌گذاری در حلقه‌هایی از زنجیره است که بیش‌ترین ارزش افزوده را ایجاد می‌کند.

اصلاح ساز و کارهای بازار

سومین موضوع اساسی صنعت فولاد، اصلاح سازوکارهای بازار بوده و صنعت فولاد و برخی صنایع باید تکلیف خود را با موضوع بازار آزاد روشن کنند. چون نمی‌توان در بخشی از فعالیت‌های اقتصادی، قیمت‌ها و هزینه‌ها را بر اساس سازوکارهای بازار و نرخ‌های ارزی تعیین کرد اما در بخش‌های دیگر، شرکت‌ها را به رعایت قیمت‌ها و ضوابطی ملزم کرد که با واقعیت‌های اقتصادی آن‌ها سازگاری ندارد. این وضعیت موجب بر هم خوردن تعادل در هزینه‌ها و درآمدهای بنگاه‌های تولیدی می‌شود و برنامه‌ریزی بلندمدت را دشوار می‌کند.

پیگیری‌های سازمان بورس برای رفع مشکلات شرکت‌ها به‌ویژه صنعت فولاد در جریان بوده و نامه‌های زیادی به مراجع ذی‌ربط ارسال شده‌ و در جلسات متعدد، مسائل مربوط به حقوق سهام‌داران و ذی‌نفعان شرکت‌ها با رییس‌جمهور، معاونان و وزیران مرتبط مطرح شده است.

در بررسی حقوق ذی‌نفعان نباید صرفاً به سهام‌داران خرد توجه کرد. البته سهام‌داران خرد اهمیت زیادی دارند اما سهام‌داران عمده، کارکنان، مشتریان و سایر ذی‌نفعان بنگاه‌ها نیز دارای حقوق و منافع مشروعی هستند که باید مجموعه این منافع به‌صورت متوازن مورد توجه قرار گیرد.

پیگیری برای کاهش شکاف 40 درصدی دلار بازار رسمی و آزاد 

شکاف نرخ دلار بازار رسمی و آزاد به بیش از ۴۰ درصد رسیده و تداوم این شکاف بر فعالیت بنگاه‌های اقتصادی از جمله شرکت‌های تولیدکننده فولاد، آثار قابل توجهی بر جای می‌گذارد. در این زمینه، مذاکرات و پیگیری‌هایی با مسئولان بانک‌ مرکزی انجام شده و موضوع هم‌چنان در دست بررسی است.

تداوم شکاف میان نرخ ارزها می‌تواند زمینه‌ساز ایجاد رانت و اختلال در سازوکارهای اقتصادی شود. اگر خریدوفروش در بازار مبادله بر اساس سازوکارهای واقعی بازار انجام شود، بخشی از این مشکلات می‌تواند از طریق خود بازار اصلاح شود.

نمی‌توان از یک‌سو هزینه‌های یک بنگاه را بر مبنای نرخ‌های ارز محاسبه کرد اما از سوی دیگر انتظار داشت درآمدهای آن با سازوکارهای متفاوت و محدودکننده تعیین شود. این تعارض باید برطرف شود تا بنگاه‌ها بتوانند با اطمینان بیش‌تری برای تولید، سرمایه‌گذاری و توسعه فعالیت‌ها برنامه‌ریزی کنند.

انتقاد از افزایش 400 درصدی هزینه‌های مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها

شرکت‌های تولیدکننده فولاد علاوه بر محدودیت‌های انرژی و سایر مسائل تولید در جریان حملات و درگیری‌های نظامی، متحمل خسارت شده‌اند و هزینه‌های جدید تحمل کرده اند. در چنین وضعیتی نمی‌توان بدون توجه به شرایط بنگاه‌ها و فشارهای وارده، هزینه‌های جدید و سنگینی را تحمیل کرد. نمی‌توان هزینه‌های مسئولیت اجتماعی را به‌ یک‌باره ۴ برابر کرد و سپس انتظار داشت شرکت‌ها بدون مشکل تعهدات را بپذیرند. موضوع فعالیت باشگاه‌های فرهنگی و ورزشی وابسته به شرکت‌ها نیز باید در همین چارچوب بررسی شود.

ضروری است درباره حدود مسئولیت‌ها، هزینه‌ها و اختیارات شرکت‌ها در حوزه مسئولیت اجتماعی تصمیم‌گیری روشنی صورت گیرد.

اگر اقتصاد بازار آزاد را پذیرفته‌ شده باید قواعد آن نیز رعایت شود. در غیر این صورت باید به‌صراحت اعلام کرد قصد بازگشت به نظام توزیع و قیمت‌گذاری متمرکز وجود دارد. در آن صورت باید مانند دهه ۶۰ مراکز توزیع مسئول تخصیص کالا شوند و سازمان برنامه و بودجه ،منابع مورد نیاز بنگاه‌ها را متناسب با مصارف آن‌ها تعیین و تأمین کند.

نمی‌توان هم‌زمان از بنگاه‌ها انتظار فعالیت در فضای رقابتی داشت و در بخش‌های مختلف، تصمیم‌هایی اتخاذ کرد که با اصول بازار رقابتی سازگار نیست.

پیشنهاد تشکیل کارگروه بازار سرمایه و صنعت فولاد

پیشنهاد می شود کارگروه کوچک اما کارآمد برای همکاری بازار سرمایه و صنعت فولاد، تشکیل شود. این کارگروه می‌تواند به‌جای برگزاری جلسات گسترده و طرح موضوعات متعدد بدون دستیابی به نتیجه مشخص، نتایج ملموسی را نصیب صنعت فولاد کند و هم‌کاری می‌تواند موضوعاتی مانند بررسی ساز و کارهای رفع موانع تأمین مالی، توسعه فناوری و تکمیل زنجیره تولید را در بر گیرد.

از سوی دیگر بازار سرمایه آمادگی دارد برای رفع مشکلات صنعت فولاد به‌ویژه در حوزه تأمین مالی و توسعه فناوری، همکاری بیش‌تری داشته باشد و با همکاری مدیران بورس کالا و نمایندگان صنعت فولاد، چند پروژه مشخص تعریف و برای اجرای آن‌ها اقدام شود.

کشف قیمت منصفانه محصولات فولادی در بورس کالا

بورس کالا تمام تلاش برای فراهم‌کردن بستری مناسب به‌منظور کشف قیمت منصفانه بر اساس عرضه و تقاضا انجام می‌دهد و لازم است تمام فعالان بازار اعم از عرضه‌کنندگان و خریداران به قواعد و الزامات معاملات پایبند باشند.

نمی‌توان انتظار داشت مدیران بورس کالا به‌صورت موردی به هر تولیدکننده اعلام کنند چه زمانی عرضه شود یا به هر خریدار بگویند در چه زمانی تقاضای را ثبت کنند. وظیفه بورس کالا فراهم‌کردن بستر مناسب برای انجام معاملات شفاف و منصفانه است.

یادآوری کارکردهای بازار سرمایه

بازار سرمایه علاوه بر تأمین مالی و تشکیل سرمایه، بستری برای افزایش شفافیت و ارزیابی عملکرد بنگاه‌های اقتصادی است. قیمت سهام شرکت‌ها در بازار سرمایه می‌تواند بازتابی از تفاوت عملکرد، بهره‌وری، سودآوری و چشم‌انداز آن‌ها باشد. برای مثال، ممکن است ارزش‌گذاری شرکت تولیدکننده فولاد در بازار سرمایه به‌مراتب بالاتر از شرکت فولادی دیگر باشد. این تفاوت می‌تواند ناشی از بهره‌وری بیش‌تر، کنترل بهتر هزینه‌ها، دسترسی به بازارهای صادراتی جدید یا عملکرد مدیریتی مناسب‌تر باشد.

بازار سرمایه صرفاً محل خریدوفروش سهام نیست بلکه می‌تواند به‌عنوان ساز و کاری برای ارزیابی عملکرد بنگاه‌ها و هدایت منابع به سمت فعالیت‌های مولد نیز عمل کند. به همین دلیل توسعه صنعت فولاد و تقویت بازار سرمایه می‌تواند در یک مسیر مشترک قرار گیرد.

با همکاری فعالان صنعت فولاد، مدیران بنگاه‌ها، پیش‌کسوتان و نهادهای بازار سرمایه می توان شاهد توسعه بیش‌تر این صنعت، افزایش تولید، ارتقای نرخ رشد اقتصادی و تقویت جایگاه فولادسازان ایرانی در جهان بود. به‌طوری که صنعت فولاد ایران بتواند نه‌تنها از نظر ظرفیت تولید، بلکه از نظر عمق بازار، فناوری و توانمندی صنعتی نیز در میان ۵ کشور برتر جهان قرار گیرد.

بورس پرس در بله : ble.ir/boursepress

انتهای پیام