اما و اگرهای کارخانه فولاد چادرملو در قلب کویر و استفاده از 8 نوع رانت

به گزارش پایگاه خبری بورس پرس به نقل از روزنامه شرق، روز گذشته اسحاق جهانگیری در مراسم آیین بهره‌برداری از کارخانه فولاد چادرملو حضور یافت، پروژه‌ای که افتتاح آن به دلیل نیاز بالای صنعت فولاد به آب در دل کویر یزد محل سؤالات فراوانی است زیرا برای تأمین نیازهای آبی این پروژه، ناگزیریم آب شیرین‌شده خلیج‌فارس یا دریای عمان را به این منطقه منتقل کنیم.

بر اساس پیش‌بینی‌های اولیه، اعتبار مورد نیاز برای انتقال آب از خلیج‌فارس 4.2 هزار‌ میلیارد تومان است که با سه خط انتقال، آب به معادن کرمان و یزد منتقل خواهد شد اما آیا در شرایطی که برنامه آمایش سرزمین ایران هنوز نهایی نشده و ظرفیت های خود را به‌درستی نمی‌شناسیم، کلنگ‌زدن و افتتاح پروژه‌های توسعه‌ای مربوط به صنایع آب‌بر می‌تواند بر مبنای مطالعات دقیق انجام شده باشد؟

هنوز طرح آمایش سرزمین به‌عنوان یک سند راهبردی برای تعیین ظرفیت های بخش‌های مختلف، تدوین نشده است. چند دهه‌ای است که دولت‌ها تصمیم دارند سند آمایش سرزمین را ایران تدوین کنند اما متأسفانه شاهد هستیم بدون داشتن نقشه راه اصلی، طرح‌هایی کلید زده می‌شود که متناسب با استعدادهای منطقه نیست.

برای این طرح‌ها، سرمایه‌گذاری‌های گسترده‌ای انجام می‌شود که در نهایت به دلیل سرمایه‌گذاری‌های قبلی انجام‌شده، ناگزیر می‌شویم مسیر غلط قبلی را ادامه دهیم. یکی از طرح‌هایی که بحث‌ها و ابهامات زیادی درباره آن وجود دارد، طرح کارخانه فولاد چادرملوی یزد است. استانی که آب ندارد و برای تأمین نیازهای شرب وابسته به آب سرشاخه‌های کارون بوده و به واسطه خط انتقال آب از اصفهانی که خود دریافت‌کننده آب است، نیازها را تأمین می‌کند، دیروز شاهد افتتاح یک پروژه آب‌بر دیگر به اسم کارخانه فولاد چادرملو بود. 

جهانگیری در افتتاحیه این پروژه حضور داشت و اگرچه صنعتی‌شدن ایران را یکی از اهداف اصلی دولت‌ها دانست اما بر رعایت استانداردها در جریان صنعتی‌شدن نیز تأکید کرد.سیاست‌های زیست‌محیطی بسیار تعیین‌کننده‌اند که در اختیار صنایع نیستند. در این زمینه، سیاست بنگاه‌های صنعتی نیز مؤثر است.

وی افزود: سیاست‌های درون‌صنعتی و معدنی خیلی از واحدها در استان‌ها به یکدیگر وابسته است. تلاش ما این بود تا کارخانه‌ها در کنار معادن ایجاد شود. یزد به‌عنوان یکی از استان‌های مهم صنعتی است که در عرصه اکتشافات جدید به ذخایر معدنی خوبی رسیده که با فناوری‌های نوین فرصت جدیدی برای توسعه استان است.با محدودیت منابع آبی استان در راه توسعه،صنایع راهی جز استفاده از پساب ندارند و اجازه استفاده از آب شفاف و قابل شرب را ندارند.

این مقام مسئول به موضوع طرح انتقال آب از خلیج‌فارس و دریای عمان به فلات مرکزی ایران اشاره کرد و گفت: برای صرفه‌جویی در مصرف آب و انتقال آن، مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها نیز مهم است. دولت معتقد به پافشاری روی اصول زیست‌محیطی است. هیچ شرکتی نمی‌تواند درباره مسائل اطراف بی‌تفاوت باشد.

اجرای پروژه خصوصی با استفاده از اعتبارات دولتی

در حالی جهانگیری به استفاده از پساب در صنایع تأکید دارد که دولت برای تأمین آب صنعت آب‌بر فولاد یزد، قصد دارد با مشارکت بخش خصوصی، خط انتقالی‌ به طول بیش از ١٥٠ کیلومتر ایجاد کند و آب شیرین‌شده خلیج‌فارس یا دریای عمان را به استان یزد منتقل کند. پیش‌بینی اولیه اجرای این طرح، 4.2 هزار‌ میلیارد تومان است.

آن‌طور که مسعود کرباسیان وزیر اقتصاد در ٢٠ آذر ٩٦ خبر داده بود، کمیته‌ای برای بررسی نحوه تأمین مالی طرح انتقال آب خلیج‌فارس به استان‌های کرمان و یزد تشکیل شده است. قرار است با دریافت وام به صورت تسهیلات ارزان‌قیمت یا استفاده از اعتبارات عمرانی دولت، پروژه انتقال آب سواحل جنوبی به استان کرمان و یزد کلید بخورد.

درحالی‌که پیش از این بارها صنایع کویر مرکزی ایران مدعی شده بودند حاضرند بهای آب شیرین‌شده خلیج‌فارس یا دریای عمان را بپردازند تا خطوط جدید کارخانه‌ها را راه‌‎اندازی کرده و با ظرفیت کامل مشغول به کار شوند، خبرها از لابی پشت‌پرده صاحبان این صنایع برای استفاده از پول نفت به منظور تأمین آب به‌عنوان یکی از نهاده‌های مهم در فعالیت‌های صنعتی خبر می‌دهند.

نیم‌نگاهی به وضعیت سهام‌داران شرکت چادرملو هم نشان می‌دهد بخش عمده سهام این شرکت در اختیار مجموعه‌هایی است که بانک‌های مختلف، صندوق‌های بازنشستگی و نهادهای دولتی سهام‌داران عمده آنها هستند، در نتیجه، اگرچه در ظاهر، بخش خصوصی در چادرملو فعالیت می‌کند، اما در باطن نهادهای دولتی زیان‌ده صاحبان صنعتی هستند که در مسیری تاریک، بدون نقشه راه مناسب، دست به انجام اقدامات توسعه‌ای، به امید کسب سود بیشتر می‌زنند.

مطالعات اقتصادی، کلید حل مشکل

حال با افتتاح کارخانه فولاد یزد این پرسش مطرح است آیا بهتر نبود این صنعت در دل کویر ایجاد نشود و به کنار دریا منتقل شود؟ آیا دست‌هایی در کار است که ترجیح می‌دهند با صرف هزینه‌های گزاف آب را به کویر منتقل کنند؟ منافع کدام گروه و جریان چنین نسخه اقتصادی را برای ایران رقم می‌زند؟

عطاالله آیت‌اللهی دبیر شورای رسته آب جامعه مهندسین مشاور به شرق گفت: دو گزینه برای استقرار صنایع در کنار معادن مطرح است. درباره معادن ناگزیریم آب را به آنها برسانیم اما صنایع وابسته به معادن می‌توانند با توجه به نتایج ارزیابی‌ها و مطالعات اقتصادی، تعیین‌تکلیف شوند.