مقایسه P/ E بورس ایران با بورس های جهان / الگویی کلاسیک حباب
به گزارش پایگاه خبری بورس پرس، هادی سلگی با انتشار مطلبی تحت عنوان "الگوی کلاسیک حباب بورس "در دنیای اقتصاد اعلام کرد: بزرگترین و معروف‌ترین حباب‌های شکل‌گرفته در بازارهای سرمایه دنیا رفتار مشابهی نشان داده تا جایی که از آن به عنوان الگوی کلاسیک در تورم‌های بورسی یاد می شود. در این مدل روند شکل‌گیری حباب از سه مرحله ابتدایی نهانی، آگاهی و شیدایی عبور می‌کند و وارد مرحله تخلیه حباب می‌شود.
به‌نظر می‌رسد همگرایی نداشتن متغیرهای بورس تهران با دیگر شاخص‌های بنیادین اقتصاد در شرایط فعلی به‌گونه‌ای با خصایص هندسی این الگوی کلاسیک مشابهت داشته باشد. هرچند در مقابل برخی آن را طبیعی و حاصل انتظارات تورمی می‌دانند.
رفتار این الگو نمونه‌ای کلی از افت و خیزهای بسیار بلند بوده که در بورس‌های شانگهای،وال‌استریت، ژاپن و بسیاری از بازارهای سرمایه دیگر تجربه شده است. بررسی‌های آماری از روند بازار سرمایه ایران نشان میدهد در صورت تداوم وضعیت کنونی و تشدید شکاف‌های بین دو بخش مالی و حقیقی اقتصاد، زنگ خطر نظام پولی به صدا درخواهد آمد.
در شرایطی که انتشار گزارش‌های آینده‌نگر از برآورد عملکرد شرکت‌ها ۳ سال است در بورس ایران متوقف شده طبق آمارهای به دست‌آمده از گزارش‌های عملکرد گذشته‌نگر، عدد نسبت قیمت به درآمد (P/ E) ۳۶ درصد از شرکت‌های بورس بیش از ۱۰۰ مرتبه قرار دارد.
حدود ۱۰۰ سال طول می‌کشد که سودخالص انباشتی به رقم سرمایه تخصیص یافته سهامدار برسد. همچنین طبق ارزیابی‌ها ۵ . ۲۱ درصد دیگر شرکت‌ها بین ۵۰ تا ۱۰۰ واحد و ۶. ۳۴ درصد آنها هم بین ۲۰ تا ۵۰ و در نهایت فقط ۸. ۷ درصد آنها P/ E زیر ۲۰ مرتبه دارند.
طبق محاسبات آماری از آبان ۹۶ تا ۴ تیر ۹۹ شکاف بین دو شاخص سود شرکت‌ها و شاخص قیمت که معیاری برای سنجش حباب درنظر گرفته می‌شود، ۵ برابر شده در این فاصله زمانی شاخص قیمت سهام بر مبنای ۱۰۰ به بیش از ۱۴۰۰ واحد (رشد ۱۳۰۰ درصدی) رسیده در حالی که رشد سود شرکت‌ها به ۳۰۰ واحد (رشد ۲۰۰ درصدی) رسیده است.
شاخص آینده نگر و عملکرد گذشته‌نگر
برخی کارشناسان معتقدند این دو شاخص عملا قابل مقایسه نیستند زیرا ارقام سود عملکرد شرکت‌ها به گذشته و شاخص قیمت بورس به آینده ارجاع دارد. در واقع قیمت سهام متاثر از سازوکار عرضه و تقاضا در بازار بوده و عناصری که پشتوانه انتظاری رفتار این نیروهای بازاری را می‌سازد آینده سنجه‌های اقتصادی و تولیدی آن مثل درآمد و سود است.
براین اساس استدلال می‌کنند اگر قیمت سهام در این مدت رشد کرده نه به دلیل وضعیت سود شرکت‌ها در گذشته بلکه به علت انتظار سودی است که احتمالا با رشد قیمت ارز و تورم در آینده عاید شرکت‌ها خواهد شد. در اینجا شاخص سهام به منزله یک مقیاس آینده‌نگر درنظر گرفته می‌شود.
در مقابل برخی کارشناسان دیگر معتقدند در شرایط طبیعی که شاخص بورس با دیگر متغیرهای اقتصادی به‌طور نسبی در یک راستا حرکت می‌کنند، استدلال اخیر درست است اما در شرایط فعلی مشاهده می‌کنیم که شاخص قیمت سهام با دیگر متغیرهای اقتصادی واگرایی شدیدی پیدا کرده است.
در حالت طبیعی انتظار می‌رود شاخص بورس متناسب با متغیرهایی چون تورم، تغییرات حقوق صاحبان سهام شرکت‌ها و سود انتظاری شرکت‌های حاضر در بورس تغییر کند. در حالی که روند فعلی نماگر بورس تهران همگرایی چندانی با عوامل فوق ندارد.
این استدلال در خصوص آینده‌نگر بودن قیمت سهام تنها مختص به این بازار نبوده و بسیاری از دارایی‌ها مانند ارز و طلا از چنین خاصیتی برخوردار هستند. از این رو رشد شاخص بورس نه به دلیل انتظارات تورمی در کل اقتصاد بلکه به خاطر افزایش تقاضای خرید سهام به دلیل انتظار افزایش آتی قیمت‌ها در بازار صورت می‌گیرد. بنابراین در شرایط کنونی شاخص بورس روابط منطقی با دیگر متغیرهای اقتصادی را از دست داده است.
مقایسه با دیگر بورس‌ها
آمارها نشان میدهد که P/ E بنگاه‌های روسیه با وجود تورم به نسبت بالا ۵ واحد در آرژانتین و پاکستان ۶ و در مصر، ترکیه، امارات و کلمبیا ۸ واحد است. کشورهای با شاخص بالا ایران، هند، عربستان هستند که به ترتیب ۳۳، ۱۹ و ۱۷ واحد گزارش شده که نشان میدهد میزان سوددهی اسمی صنایع کشورهای با تورم بالاتر بیشتر از کشورهایی است که تورم پایین‌تری را تجربه می‌کنند.
قاعده‌ای که استثنای آن در حال حاضر ایران محسوب می‌شود.در حال حاضر نسبت ارزش بازار سرمایه به تولید ناخالص داخلی به ۲۹۷ درصد رسیده که این نسبت برای روسیه ۳۵، ترکیه ۱۹، قطر ۸۵ و کره ۸۷ درصد است.
روند حرکتی این دو متغیر در سه دهه گذشته را اگر روی نمودار مشاهده کنیم، شاخص ارزش بازار تا کمتر از یکسال پیش با فاصله‌ای ۵۰ تا ۱۰۰ درصدی پایین‌تر از رقم تولید ناخالص داخلی حرکت می‌کرد اما از یک سال پیش بازار با جهش عمودی مستقیم از رقم تولید ناخالص داخلی پیشی گرفته و تا سه برابر آن هم بالا رفته است.
فرجام‌های تجربه‌شده
روند تاریخی تشکیل حباب مالی در بازارهای سهام مهم دنیا به حدی تکرارشونده است که الگویی کلاسیک و جهانی را پدید آورده در این الگو شروع پدیده با ورود سرمایه‌گذاران هوشمند صورت می‌گیرد که به آن «مرحله نهان» گفته می‌شود.
در مرحله دوم یعنی «مرحله آگاهی» اولین موج فروش سهام با ورود سرمایه‌گذاران بزرگ آغاز می‌شود. یک نوسان کوتاه در این مرحله اتفاق می‌افتد که بدبین‌ها را به دام می‌اندازد. بعد از این نوسان نوک پیکان شاخص عمودی می‌شود و همزمان با جلب توجه رسانه‌ها و برانگیختن شوق و طمع و در نهایت توهم عموم به هجوم جمعیت و افزایش سرسام‌آور قیمت سهام منتهی می‌شود.
در این مرحله است که رشد سهام به نقطه اوج می‌رسد که البته خیلی زود شاهد سقوط کوتاه از قله می‌شویم که بیشتر با انکار سهامداران هم همراه می‌شود. به همین دلیل اندکی پایین‌تر از نقطه قله شاخص دوباره با نوسانی کوتاه به سمت بالا میل می‌کند که بسیاری از خوشبین‌های بازار را فریب می دهد.
در مرحله بعد بازار وارد مرحله تخلیه حباب می‌شود که بزرگترین سراشیبی تاریخی در بازار را تجربه خواهد کرد. اتفاقی که ناگزیر فعالان را به ناامیدی می کشاند. با اینکه در این مرحله شاخص بورس به پایین‌تر از نقطه شروع می‌رود اما این پایان ماجرا نخواهد بود چون بعد از آن با یک رشد طبیعی البته با اندکی شیب تندتر بازار را باز می‌یابد.
این روند طوری است که اگر سرمایه‌گذار از ابتدا با دید بلندمدت وارد بازار شده باشد در این نقطه سودی طبیعی و همخوان با دیگر متغیرها به دست خواهد آورد. همین الگوی گفته شده با کمی شدت و ضعف در سال ۱۹۲۹ در وال‌استریت، ۲۰۰۵ در بورس عربستان، ۲۰۰۶ در شانگهای و ۱۹۹۰ در ژاپن تجربه شده و براین اساس به‌عنوان الگوی کلاسیک در تشکیل حباب و ریزش شدید از آن یاد می‌شود.
تلگرام اصلی بورس پرس : t.me/boursepressi
انتهای پیام
