درخواست اصلاح منابع درآمدی صنعت کارگزاری و 4 پیشنهاد برای ایجاد منابع جدید
به گزارش پایگاه خبری بورس پرس، محمدرضا دهقانی احمد آباد طی نامه‌ای به علیرضا ناصر پور معاون نظارت بر نهادهای مالی سازمان بورس اعلام کرد: کارایی عملیاتی یکی از انواع کارایی بازار سرمایه و یکی از مهم‌ترین شاخصه‌های هزینه معاملات است. تجربه کشورهای توسعه یافته در کاهش هزینه معاملات بر دو ستون امکان کسب درآمدهای جایگزین به غیر از کارمزد معاملات و تعیین نرخ کارمزد معاملات بصورت غیر دستوری در فضای رقابتی استوار است.
در شرایطی که امکان کسب درآمدی به غیر از کارمزد معاملات وجود نداشته باشد، عامل دوم کارساز نخواهد بود. زیرا کاهش کارمزد معاملات از طرف یک یا چند بازیگر اصلی به معنای دامپینگ و جنگ قیمتی برای خروج رقبا در کوتاه مدت و انحصاری کردن بازار در بلند مدت خواهد بود. کسب و کاری که درآمدی غیر از کارمزد معاملات نداشته باشد در بهترین شرایط با حاشیه سود معقولی به نسبت هزینه‌های عملیاتی فعالیت خواهد کرد و اگر قصد شکست رقبا را نداشته باشد، پایین آوردن کارمزد معاملات توجیه عقلانی نخواهد داشت.
در حالی که به نسبت ارزش بازار، تعداد شرکت‌های کارگزاری در ایران از میانگین جهانی بسیار فراتر بوده و با در دستور کار بودن صدور مجوز‌های جدید، تردیدی نسبت به رقابتی بودن این بازار وجود ندارد، علی رغم نرخ نسبتاً بالای کارمزد معاملات، وضعیت سودآوری کارگزاران در ایران در بازه بلند مدت قابل دفاع نبوده و در حال حاضر نیز بخش عمده‌ای از این شرکت‌ها در زیان عملیاتی فعالیت می‌کنند.
دلیل اصلی تناقض سه گانه بسیاری از شرکت‌های کارگزاری، بالا بودن نرخ کارمزد معاملات و زیان‌ده بودن بخش قابل ملاحظه‌ای از کارگزاری ها در گرو تک محصولی بودن این صنعت و وابستگی کامل آن به کارمزد معاملات است. به عنوان مثال در آمریکا سهم کمی از درآمد شرکت‌های کارگزاری برتر از محل کارمزد معاملات بوده و منابع درآمدی متعددی وجود دارد که کارگزاری ها با کارمزد صفر پا به عرصه رقابت می‌گذارند. حتی در ترکیه که قرابت بیشتری از لحاظ اقتصادی با آن وجود دارد به گزارش کانون بازار سرمایه ترکیه در سال 2021 بیش از 50 درصد از درآمد صنعت کارگزاری را از محلی غیر از کامزد معاملات کسب کرده است.
پیشنهاداتی برای ایجاد منابع جدید درآمدی کارگزاری ها
با توجه به توضیحات مذکور و در راستای کاهش هزینه معاملات و ارتقاء کارایی عملیاتی بازار سرمایه این کانون افزایش تنوع درآمدی صنعت کارگزاری را شرط لازم و مقدم بر سایر اصلاحات در صنعت برای تحقق این هدف می‌داند و بر همین اساس، موارد ذیل که برگرفته از مطالعات تطبیقی سایر کشورها و ظرفیت‌های قانونی و مقرراتی داخلی است را به عنوان منابع جدید درآمدی برای شرکت‌های کارگزاری پیشنهاد می‌کند:
1) یکی از فعالیت‌های اصلی کارگزاران در دنیا، مدیریت وجوه مشتریان و به جریان انداختن وجوه راکد آنها در بازار سرمایه است. کارگزاران بابت ارائه این خدمات به مشتریان و به تبع آن بازار سرمایه از طریق تفاوت بین درآمدهای بهرهای (دریافتی ناشی از سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار با درآمد ثابت و سود دریافتی از مشتریان اعتباری) و هزینه‌های بهرهای (پرداختی به مشتریان بابت استفاده از مانده وجوه نزد کارگزار و بانک‌ها) منتفع می‌شوند.
سهم این منبع درآمدی در برخی از شرکت‌های کارگزاری تا 60 درصد از کل درآمدها نیز گزارش شده است. کارگزاران در ایران می‌توانند طبق ماده 3 دستور العمل نحوۀ نگهداری و نقل و انتقال وجوه مشتریان در شرکت‌های کارگزاری با کسب رضایت مشتری منطبق بر نمونه قرارداد مصوب کانون، مانده وجوه مشتریان را سرمایه‌گذاری کنند. توسعه این فعالیت در راستای گردش بیشتر منابع مالی راکد در بازار سرمایه و حداکثر سازی منافع مشتریان منجر به رونق بازار سرمایه خواهد شد.
بنابراین پیشنهاد میشود اولاً با اصلاح اساسنامه شرکت‌های کارگزاری امکان شناسایی درآمد کارمزدی متناسب با منافع کسب شده از سرمایه‌گذاری مانده وجوه مشتریان توسط شرکت کارگزاری میسر شود و ثانیاً امکان سرمایه‌گذاری مانده وجوه مشتریان در صندوق‌های درآمد ثابت از طرف کارگزار به وکالت از مشتریان بصورت مشاع (ارتقاء قدرت چانه‌زنی کارگزار برای اخذ بازده بیشتر به نفع مشتریان) فراهم شود.
2) الگوی اخذ کارمزد معاملات توسط کارگزاران در ایران متفاوت از بعضی بازارهای توسعه یافته طراحی شده است. در حالی که در ایران کارگزار با اخذ کارمزد معاملات تمامی خدمات تکمیلی را رایگان ارائه می‌کند در بعضی از بازارها، کارمزد دریافتی کارگزار بابت انجام معامله در پایه‌ای‌ترین شرایط، رقم ناچیزی است و استفاده از سایر خدمات مکمل مشمول کارمزدهای تکمیلی میشود (در مقام قیاس شبیه به الگوی کسب و کار شهر بازی که ممکن است با اخذ ورودیه بالا استفاده از تمامی وسایل بازی رایگان باشد یا با اخذ ورودیه ناچیز بابت استفاده از هر وسیله بازی، هزینه جداگانه‌ای دریافت شود).
به نظر می‌رسد در صورتی که کارگزاران مجاز به شناسایی درآمد از طریق ارائه خدمات مکمل معاملات به مشتریان باشند، افزایش سرمایه‌گذاری شرکت های کارگزاری در زیرساخت‌ها و بهبود کیفیت خدمات به مشتریان را در پی خواهد داشت و در بلندمدت سهم کارمزد معاملات از درآمدهای کارمزدی کارگزاران کاهش خواهد یافت. همچنین خدمات نوینی همچون معاملات الگوریتمی نیز در فضای رقابتی بصورت کمی و کیفی توسعه خواهد یافت و گستره بیشتری از مشتریان از آن برخوردار خواهند شد.
بنابراین پیشنهاد میشود با اخذ مصوبه‌ای از هیات مدیره سازمان بورس ، کارگزاران امکان شناسایی درآمد از محل ارائه خدمات مکمل شامل معاملات الگوریتمی را داشته باشند و به فهرست فعالیت‌های مجاز اساسنامه‌ای کارگزاران اضافه شود.
3) همانگونه که در نامه سوم دی این کانون با موضوع اصلاحات ساز و کارهای اجرایی و مقرراتی بازارگردانی در ایران به آن اشاره شد، یکی از خطوط کسب و کار اصلی شرکت‌های کارگزاری، بازارگردانی اوراق بهادار با الگوی مرسوم در دنیا است. وجود چنین محل درآمدی برای شرکت‌های کارگزاری نه تنها وابستگی آنها را به کارمزد معاملات کاهش می‌دهد بلکه موجب ارتقاء نقدشوندگی اوراق بهادار نیز خواهد شد.
بنابراین پیشنهاد میشود با اصلاح دستورالعمل صدور مجوز کارگزار معامله‌گری برای شرکت‌های کارگزاری و نحوه فعالیت آنها امکان اخذ مجوز کارگزار معامله‌گری فراهم شود تا کارگزاران بتوانند با اخذ سایر مجوزها در نقش بازارگردان فعالیت کنند.
4) برای بسیاری از نهادهای مالی امکان فعالیت در حوزه تعهد پذیره‌نویسی فراهم شده و از طریق پایش مستمر نسبت‌های کفایت سرمایه آنها ریسک های مترتب بر این فعالیت توسط نهاد ناظر مدیریت میشود. فعالیت تعهد پذیره‌نویسی یکی از فعالیت‌های اصلی در حوزه بازار سرمایه و پل ارتباطی بین بازار اولیه و ثانویه است و هرچه فعالان این کسب و کار بیشتر باشد، جایگاه بازار سرمایه از نقطه نظر تامین مالی بازار محور تقویت خواهد شد. اگرچه که شرکت‌های کارگزاری نیز مانند سایر نهادهای مالی مکلف به رعایت دستورالعمل کفایت سرمایه هستند و اثرات اتخاذ هر موقعیت تعهدی نهایتاً در نسبت های کفایت سرمایه آنها منعکس میشود اما کارگزاران مجاز به فعالیت در حوزه تعهد پذیره‌نویسی نیستند.
بنابراین پیشنهاد میشود با اخذ مصوبه‌ای از هیات مدیره سازمان بورس ، انجام تعهد پذیره‌نویسی برای کارگزاران میسر و جزء فعالیت‌های مجاز اساسنامه ای آنها لحاظ شود.
تلگرام اصلی بورس پرس : t.me/boursepressir
انتهای پیام
