مقایسه صندوق‌های اهرمی در ایران با الگوهای جهانی + چند پیشنهاد
به گزارش پایگاه خبری بورس پرس، طبق گزارش بورس هاب، صندوق‌های اهرمی در ساختار فعلی نه‌تنها ابزار مدیریت ریسک نیستند بلکه به یکی از عوامل بی‌ثبات‌کننده و فراری دهنده سرمایه‌گذاران تبدیل شدند. تجربه جهانی نشان می‌دهد تنها با وجود بازارگردان‌های متعهد، شفافیت اطلاعاتی، ابزارهای پوشش ریسک و کنترل فعالانه نهاد ناظر می‌توان از این ابزار بهره‌برداری کرد.
در بازارهای توسعه‌یافته، صندوق‌های اهرمی حضوری فعال دارند اما با ساز و کارهایی کاملاً متفاوت از الگوی ایرانی. نگاهی دقیق به این تجربه‌ها می‌تواند الهام‌بخش اصلاحات ساختاری در ایران باشد.
۱. اهرم‌گیری از طریق مشتقات، نه تقسیم‌بندی واحدها
در الگوی جهانی، صندوق‌های اهرمی از مشتقاتی چون قراردادهای آتی و اختیار معامله یا از ابزارهای استقراضی برای ایجاد اهرم استفاده می‌کنند. در حالی‌که در ایران، تفاوت حقوقی میان واحدهای ممتاز و عادی به‌عنوان ساز و کار اهرم‌گیری استفاده می‌شود. الگویی که در عمل مدیر صندوق را به حفظ و عدم ابطال واحدهای ممتاز ترغیب می‌کند تا کارمزد بیشتری کسب کند.
۲. تعدیل روزانه (Daily Rebalancing)
در بازارهای پیشرفته، صندوق‌های اهرمی به‌صورت روزانه بازتنظیم می‌شوند تا از انباشت اثر مرکب نوسانات جلوگیری شود. نبود این ساز و کار در ایران یکی از دلایل اصلی شکاف فزاینده میان NAV و قیمت تابلو است.
۳. بازارگردانی حرفه‌ای و تعهدی
وجود بازارگردان‌های رسمی و متعهد، یکی از ارکان کنترل اختلاف میان NAV و قیمت بازار است. در بسیاری از بورس‌های جهان این اختلاف به ندرت از یک درصد تجاوز می‌کند اما در ایران، نبود بازارگردانی مؤثر و دامنه نوسان ثابت، زمینه‌ساز قفل شدن صف‌ها و گسترش شکاف قیمت شده است.
۴. شفافیت در NAV و رفتار صندوق
در کشورهای پیشرفته، NAV به‌صورت لحظه‌ای محاسبه و منتشر می‌شود و سرمایه‌گذاران می‌توانند تصمیم‌گیری دقیق‌تری داشته باشند. در ایران، تأخیر در انتشار NAV و ابهام در زمان‌بندی صدور و ابطال واحدهای ممتاز به بی‌اعتمادی دامن زده است.
۵. تجربه بازارهای نوظهور: ابزار با ضوابط هوشمند
در هند دامنه نوسان صندوق‌های اهرمی به‌صورت پویا تنظیم می‌شود. در کره جنوبی محاسبه NAV هر ۱۵ دقیقه انجام و الزام به حضور بازارگردان است. در ترکیه در شرایط خاص نوسانی، معاملات صندوق‌های اهرمی متوقف می‌شود.
چرا صندوق‌های اهرمی از فرصت به تهدید تبدیل شدند؟
۱. تضاد منافع مدیران صندوق: مدیران صندوق در غیاب الزام شفافیت و تعهد به تعادل بجای ابطال به‌موقع واحدهای ممتاز آن را به تعویق می‌اندازند تا حجم صندوق حفظ شده و کارمزد بیشتری دریافت کنند. این رفتار منجر به فشار فروش در واحدهای عادی و فاصله خطرناک با NAV شده است.
۲. دامنه نوسان ناکارآمد: در شرایطی که NAV صندوق ممکن است روزانه ۵ درصد تغییر کند، دامنه نوسان ۳-۴ درصدی عملاً کارایی ندارد و بجای کمک به تعادل، فقط باعث قفل‌شدن صندوق در صف‌های خرید و فروش می‌شود.
۳. نبود ابزارهای پوشش ریسک: در حالی‌که صندوق‌های جهانی با استفاده از ابزارهایی مانند مشتقات، ریسک را مدیریت می‌کنند در ایران چنین امکانی وجود ندارد و صندوق‌های اهرمی عملاً بر امواج بازار بی‌دفاع حرکت می‌کنند.
سیاست‌های پیشنهادی برای اصلاح ساختار صندوق‌های اهرمی
۱. بازنگری در الگوی اهرم‌گیری: حذف ساختار دوگانه واحدهای ممتاز/عادی و جایگزینی با الگوی اهرمی مبتنی بر مشتقات یا استفاده از اوراق بدهی کوتاه‌مدت برای اهرم‌سازی، گام اول در اصلاح ساختاری است.
2. الزام بازارگردانی تعهدی: نهاد ناظر باید صندوق‌های اهرمی را ملزم به داشتن بازارگردان رسمی با تعهد حفظ اختلاف حداکثر یک درصد بین NAV و قیمت تابلو کند. در غیاب بازارگردان واقعی، هیچ‌کدام از ساز و کارهای تعدیلی مؤثر نخواهند بود.
3. دامنه نوسان پویا و هوشمند: دامنه نوسان باید متناسب با نقدشوندگی و میزان واگرایی تنظیم شود. به‌عنوان مثال اگر اختلاف قیمت تابلو با NAV به ۲ درصد رسید، دامنه می‌تواند موقتاً افزایش یابد تا تعادل برقرار شود.
۴. شفاف‌سازی رفتار مدیریتی: مدیران صندوق موظف به انتشار عمومی زمان‌بندی ابطال واحدهای ممتاز و ارائه NAV لحظه‌ای در سامانه معاملات شوند.
۵. محدودیت در شرایط بحرانی: سازمان بورس باید در صورت تشدید ناترازی، مجاز به توقف موقت معاملات این صندوق‌ها یا کاهش موقت سطح اهرم آنها باشد.
آینده بازار از دریچه بودن و ماندن اهرمی‌ها
هیچ راه میانه‌ای وجود ندارد. اهرمی‌ها امروز به آینه‌ای از تمام ناکامی‌های ساختاری بازار تبدیل شدند. شفافیت ناکافی، نظارت انفعالی و طراحی معیوب. تا وقتی این آینه شکسته نشود، تصویر واقعی بورس ایران مخدوش خواهد ماند.
انتهای پیام
- برچسب
- اخبار بورس
- بورس تهران
- بورس ایران
- سهام
