چالش صندوق‌های درآمد ثابت بورسی و احتمال کاهش نرخ سود

به گزارش پایگاه خبری بورس پرس، دو کارشناس بازار سرمایه با ارزیابی چالش صندوق‌های درآمد ثابت در شرایط پسا جنگ به دنیای اقتصاد اعلام کردند: تداوم وضعیت فعلی بازار سهام و کاهش بازدهی اوراق، صندوق‌ها را ناگزیر به کاهش نرخ سود خواهد کرد.

محمدرضا بیک‌زاده مقدم: طبق مقررات فعلی، صندوق‌های سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار با درآمد ثابت مجاز هستند تا سقف ۱۵ درصد از ترکیب دارایی‌ها را به سرمایه‌گذاری در سهام اختصاص دهند. این اقدام کاملا اختیاری بوده و مدیر صندوق با توجه به شرایط بازار، سیاست‌ های صندوق و تحلیل شخصی می‌تواند بین صفر تا ۱۵ درصد از پورتفوی صندوق را به سهام تخصیص دهد.

در دوران پس از جنگ، بازار سهام با افت مواجه شد. این کاهش ارزش، صندوق‌های درآمد ثابتی را که بخشی از دارایی را به سهام اختصاص داده بودند، تحت فشار قرار داد. نتیجه این فشار، کاهش ذخایر این صندوق‌ها بود. به‌گونه‌ای که برخی از آنها حتی از وضعیت ذخیره مثبت به محدوده ذخیره منفی وارد شدند.

با این حال، نباید فراموش کرد این وضعیت الزاما بحران جدی برای تمام صندوق‌ها محسوب نمی‌شود. چنانچه بازار سهام روندی صعودی گیرد، صندوق‌هایی که اکنون در وضعیت منفی قرار دارند، احتمالا مجددا به محدوده ذخیره مثبت بازخواهند گشت.

در همین شرایط، برخی صندوق‌های درآمد ثابت که سهم اندکی از پرتفوی را به سهام اختصاص داده‌اند و دارای ذخیره مثبت قابل توجهی هستند، توانستند عملکرد مطلوبی را حفظ کنند. برخی صندوق‌های درآمد ثابت، توانستند با مدیریت محتاطانه، کاهش ذخیره محدودی داشته باشند و همچنان بازدهی مناسبی را ارائه دهند.

اگر روند نزولی بازار سهام ادامه‌دار باشد، صندوق‌هایی که درصد بالاتری از دارایی را به سهام اختصاص داده‌اند، ممکن است با مشکلات جدی‌ تر روبرو شوند. بنابراین در شرایط فعلی توصیه می‌شود سرمایه‌گذاران هنگام انتخاب صندوق به دو معیار مهم توجه کنند: درصد پایین سهام در ترکیب دارایی‌ها و دوم، وجود ذخیره مثبت قابل قبول.

وجود ذخیره مثبت می‌تواند نقش حاشیه امنیت را ایفا کرده و در صورت ادامه افت بازار، بخشی از زیان ناشی از کاهش ارزش سهام را جبران کند. نکته مهم دیگر اینکه برخی صندوق‌های درآمد ثابت در روزهای نخست بازگشایی بازار، برای تامین نقدینگی، ناچار به فروش اوراق شدند. در آن مقطع به‌دلیل افزایش شدید نرخ بهره و ریسک‌های موجود، این اوراق با نرخ‌های بسیار بالا (تا ۳۷-۳۸ درصد) معامله شدند.

در نتیجه، فروش اوراق در نرخ‌های بالا باعث شد برخی صندوق‌ها متحمل زیان شوند. چرا که همان اوراق امروز با نرخ‌هایی بین ۳۳ تا ۳۴ درصد در بازار معامله می‌شوند و اختلاف نرخ به‌معنای زیانی در حدود ۵ درصد است.

حجت‌اله نجف‌پور: شرایط پیش‌آمده ناشی از جنگ عمدتا اثر مستقیم را بر بخش سهام صندوق‌ها گذاشت. این مسئله سبب شد صندوق‌ها بخش قابل‌توجهی از ذخایر انباشته را از دست بدهند. آمارهای موجود نشان می‌دهد حدود ۱۰ درصد از صندوق‌های درآمد ثابت دارای سهام در ترکیب دارایی‌ها بودند.

برخی از این صندوق‌ها ممکن است با فروش اوراق تبعی، بخشی از ریسک کاهش ارزش سهام را پوشش داده باشند اما بخشی دیگر چنین امکانی نداشتند و در نتیجه متضرر شدند. با کاهش شاخص و قیمت‌ها در بازار سهام، طبیعی است این افت ارزش باعث شد بخشی از ذخایر شکل‌گرفته در دوره‌های پیشین به‌دلیل افت قیمت سهام از بین برود. در مجموع، ذخایر صندوق‌ها اکنون بسیار کاهش یافته و به صفر نزدیک شده است.

بطور قطع با کاهش ارزش سهام، ذخایر صندوق نیز کاهش پیدا می‌کند. مدیران صندوق‌ها معمولا برآوردی از نرخ قابل‌پرداخت برای دوره‌های پیش‌رو دارند. نرخی که متاثر از ترکیب منابع درآمدی صندوق از جمله ذخایر قبلی، سود سپرده‌های بانکی و بازدهی اوراق با درآمد ثابت است. زمانی که بخش سهام صندوق دچار افت بازدهی می‌شود یا به زیان می‌رسد، ذخایر و نرخ سود قابل‌پرداخت به سرمایه‌ گذاران کاهش می‌یابد. بخشی از این کاهش از طریق عدم‌پرداخت سود در دوره جنگ تا حدی جبران شده اما همچنان با تداوم رکود، صندوق‌ها مجبور به کاهش نرخ‌ های اعلامی شدند.

صندوق‌های درآمد ثابت تعهد دارند سودی مشخص را پرداخت کنند. در حالی‌که بازار سهام طی این مدت افت داشته، شاخص حدود ۵ درصد افت و برخی سهم‌ها حتی تا ۱۰ درصد نیز ریزش را تجربه کردند که بر ارزش دارایی‌های صندوق‌ها اثر گذاشته و باعث شده مدیران صندوق‌ها برای حفظ تعهدات، نرخ‌های اعلامی را کاهش دهند.

همچنین حتی اگر بازار سهام در وضعیت ثبات باقی بماند، نگهداری سهام توسط صندوق درآمدثابت برای آنها دارای هزینه-فرصت خواهد بود. به این معنا که صندوق باید سود ثابتی به سرمایه‌گذاران پرداخت کند و اگر بازدهی سهام صفر باشد، باید این سود را از سایر منابع مانند سپرده یا اوراق جبران کند که منجر به کاهش نرخ سود نهایی صندوق می‌شود.

در روزهای پس از وقوع جنگ، حجم معاملات و نرخ سود اوراق افزایش پیدا کرد. چرا که صندوق‌ها برای پرداخت سود، مجبور به فروش اوراق بودند. در آن مقطع، حتی نرخ‌هایی تا سطح ۳۸ درصد نیز مشاهده شد. این موضوع بطور حتم برای صندوق‌ها زیان‌بار بود. چرا که این اوراق قبلا با نرخ‌های پایین‌تر در محدوده ۳۴ تا ۳۵ درصد خریداری شده بودند و فروش آنها با نرخ‌های بالاتر به‌منظور تامین نقدینگی، منجر به زیان مستقیم برای صندوق‌ها شد.

این زیان نیز مستقیما در کاهش ذخایر صندوق‌ها و بر نرخ سود قابل پرداخت اثر گذاشت. البته خوشبختانه طی روزهای اخیر، نرخ‌های بازار اوراق بهبود نسبی یافت که بخشی از زیان ایجادشده را جبران می کند و شرایط مطلوب‌تری را برای صندوق‌ها رقم می زند.

عملکرد صندوق‌های درآمد ثابت، عموما متاثر از شرایط کلان اقتصادی است. این صندوق‌ها سود را از سه محل سپرده‌های بانکی، اوراق با درآمد ثابت و در مواردی بازدهی حاصل از سرمایه‌گذاری در بازار سهام دریافت می‌کنند. مجموع این بازدهی‌ها باید به‌اندازه‌ای باشد که با سود سپرده‌های بانکی رقابت و برای جذب منابع، جذابیت ایجاد کند.

اکنون که بازار سهام بازدهی لازم را ارائه نمی‌دهد، نرخ سود اوراق نیز در حال کاهش است و از سوی دیگر، ذخایر صندوق‌ها نیز کاهش یافته، طبیعتا صندوق‌ها ابزار کمتری برای حفظ نرخ‌های سود قبلی در اختیار دارند.

در چنین شرایطی، در صورت تداوم وضعیت فعلی بازار سهام و کاهش بازدهی اوراق، صندوق‌ها ناگزیر به کاهش نرخ سود خواهند بود. این در حالی است که بازار بانکی، همچنان سودهای مطلوب و بالایی به سرمایه‌گذاران پرداخت می‌کند. موضوعی که می‌تواند منجر به خروج منابع از صندوق‌های درآمد ثابت و مهاجرت سرمایه‌گذاران به سمت بانک‌ها شود.

انتهای پیام