بازدهی 60 درصدی بورس به دو دلیل بود و ربطی به رشد اقتصادی ندارد!

به گزارش پایگاه خبری بورس پرس، بازار سهام درحالی هفته‌های اخیر با افزایش حجم معاملات، شاخص ، قیمت سهام، ورود نقدینگی و ... همراه و مورد توجه فعالان اقتصادی قرار گرفته که تسنیم، اعلام کرد: شاخص بورس طی چهار ماه شهریور تا پایان آذر حدود 60 درصد افزایش را تجربه کرد که در نگاه نخست می‌تواند نشانه‌ای از رونق بازار سرمایه تلقی شود اما بررسی دقیق‌تر متغیرهای اقتصادی، تصویر متفاوتی را پیش روی تحلیلگران قرار می‌دهد.

همزمان با افزایش شاخص، ارزش معاملات نیز روندی صعودی داشت و رکوردهای قابل توجهی را ثبت کرد. هفته گذشته ارزش معاملات خرد حتی به بیش از 20 هزار میلیارد تومان رسید که در سال‌های اخیر کم‌سابقه بود. البته بررسی‌ها نشان می‌دهد میانگین ارزش معاملات خرد در این مدت حدود 15 هزار میلیارد تومان بوده که همچنان نشان‌دهنده ورود جدی نقدینگی و افزایش تحرک است.

با این حال رشد شاخص و افزایش حجم معاملات به‌تنهایی نمی‌تواند نشانه‌ای قطعی از بهبود وضعیت اقتصادی تلقی شود. پرسش اساسی این است ریشه‌های این رشد از کجا است و آیا بازار سهام بازتابی از رشد واقعی اقتصاد است یا خیر؟

رشد بورس در غیاب رشد اقتصادی

بررسی آمارهای رسمی مربوط به رشد ناخالص داخلی (GDP) نشان می‌دهد در نیمه نخست سال، رشد اقتصادی در بیشتر گروه‌های اصلی اقتصادی منفی بود. بخش‌هایی همچون صنعت، معدن، حمل‌ و نقل و حتی برخی زیربخش‌های خدماتی، عملکردی ضعیف‌تر از دوره‌های مشابه گذشته به ثبت رساندند. این موضوع به‌روشنی نشان می‌دهد رشد اخیر بورس هم‌راستا با رشد تولید و افزایش بهره‌وری بنگاه‌ها نبود.

در چنین شرایطی، بار دیگر این گزاره رایج مطرح می‌شود که اگر حال بورس مناسب باشد، حال اقتصاد نیز خوش است. گزاره‌ای که در ساختار اقتصادی لزوماً صدق نمی‌کند. تجربه سال‌های گذشته نیز نشان داده است در اقتصاد، بازار دارایی‌ها می‌توانند بدون پشتوانه رشد واقعی، صرفاً در واکنش به متغیرهای پولی و تورمی رشد کنند.

افزایش قیمت دارایی‌ها از جمله سهام در شرایطی که رشد اقتصادی پایدار وجود ندارد، معمولاً هم‌پای افزایش تورم اتفاق می‌افتد. رشد بازار سهام در چنین فضایی هشداری از فعال شدن انتظارات تورمی در اقتصاد است. زمانی که بورس رشد می‌کند، لزوماً به معنای افزایش تولید یا خلق ارزش افزوده واقعی نیست بلکه می‌تواند بیانگر کاهش ارزش پول ملی و تلاش سرمایه‌ها برای حفظ قدرت خرید باشد.

بازار سهام بازتاب انتظارات تورمی

بازار سرمایه در شرایط کنونی بیش از آنکه آیینه اقتصاد واقعی باشد به بازتابی از انتظارات تورمی تبدیل شده است. افزایش قیمت سهام در بسیاری از صنایع به دلیل افزایش مقدار تولید یا بهبود شرایط فروش نیست بلکه ناشی از رشد متغیرهای اسمی و افزایش هزینه جایگزینی دارایی‌ها است.

سرمایه گذاران در چنین فضایی ترجیح می‌دهند دارایی‌های مالی و واقعی را جایگزین پول نقد کنند و همین مسئله موجب رشد بازارهایی همچون بورس، مسکن و ارز می‌شود. این روند بویژه زمانی تشدید می‌شود که سیاست‌های پولی و ارزی، پیام هایی از افزایش نرخ ارز یا رشد نقدینگی مخابره کنند.

رشد بورس از این منظر را باید به‌عنوان بخشی از چرخه تورمی اقتصاد تحلیل کرد. چرخه‌ای که در آن افزایش نرخ ارز و رشد پایه پولی با فاصله زمانی در بازار دارایی‌ها نشان داده می شود.

نقش سیاست‌های ارزی در صعود شاخص بورس

واضح‌ترین و مهم‌ترین عامل رشد بازار سهام در ماه‌های اخیر را باید در تحولات بازار ارز جست‌وجو کرد. حذف تدریجی ارزهای ترجیحی، ایجاد تالار دوم ارزی و شکل‌گیری نرخ‌های بالاتر دلار، اثر مستقیمی بر سودآوری اسمی شرکت‌های بورسی داشت. همزمان با این تحولات، عمق تالار اول ارزی کاهش یافته و نرخ دلار در این تالار نیز روندی افزایشی را تجربه کرده است.

در عمل اصلی‌ترین محرک رشد بازار سهام افزایش سود ریالی شرکت‌ها به واسطه رشد نرخ تسعیر ارز بود. شرکت‌هایی که درآمد ارزی دارند یا محصولات آنها بر مبنای قیمت‌های جهانی تعیین می‌شود با افزایش نرخ ارز، سود اسمی بیشتری شناسایی کردند و همین موضوع، انتظارات مثبت در بازار سهام را تقویت کرده است.

نمونه بارز این موضوع را می‌توان در صنعت پتروشیمی مشاهده کرد. بررسی قیمت‌های جهانی نشان می‌دهد میانگین قیمت‌ 19 قلم کالای اصلی پتروشیمی از سال 1400 تا کنون از 1100 تا 1200 دلار در هر تن به 800 دلار کاهش یافته است. این افت قیمت در حالت عادی باید موجب کاهش سودآوری شرکت‌ها شود اما در عمل، سود شرکت‌های پتروشیمی صرفاً به دلیل افزایش نرخ تسعیر ارز افزایش یافته است.

در ماه‌های اخیر این روند با شتاب بیشتری ادامه یافت و حذف ارز 28.5 هزار تومانی، ایجاد تالار دوم و شکل‌گیری نرخ‌های جدید دلار در محدوده 100 تا 110 هزار تومان، چشم‌انداز افزایشی نرخ ارز را تقویت کرد. همزمان نرخ دلار تالار اول به 70 تا 76 هزار تومان رسید و بسیاری از فعالان بازار انتظار نزدیکی تدریجی این نرخ به نرخ تالار دوم را دارند.

مجموع این تحولات ارزی به مهم‌ترین عامل رشد بازار سهام تبدیل شده و نشان می‌دهد صعود شاخص بورس بیش از آنکه حاصل بهبود بنیادهای اقتصادی باشد، نتیجه افزایش نرخ ارز و انتظارات تورمی است. موضوعی که در صورت عدم اصلاح ساختارهای اقتصادی می‌تواند پیامدهای قابل توجهی برای اقتصاد به همراه داشته باشد.

انتهای پیام