پتروپالایشگاه های بورسی و دولتی مانع از تحقق پیش بینی ترامپ هستند

به گزارش پایگاه خبری بورس پرس، فرهاد شهرکی در پاسخ به لفاظی های ترامپ در خصوص آینده صنعت نفت ایران، اعلام کرد: ادعای مطرح‌ شده ترامپ مبنی بر انهدام کامل تولید نفت ایران بیش از آنکه ارزیابی کارشناسی باشد، بازتابی از برداشت‌ های سیاسی فاقد پشتوانه فنی است. چنین گزاره‌ای با اصول مهندسی مخزن، واقعیت‌ های زیرساختی صنعت نفت ایران و تجربه‌ های تاریخی این صنعت همخوانی ندارد.

تحلیل دقیق این موضوع، مستلزم تفکیک مفاهیم کلیدی مانند حبس تولید، آسیب سازند و الگوی مصرف و صادرات است. مفاهیمی که نا دیده‌ گرفتن آن‌ها به خطای تحلیلی منجر می‌شود.

نقش پالایشگاه های بورسی و دولتی در تقاضا و سپر شوک‌های صادراتی

نخستین مؤلفه تاب‌ آوری صنعت نفت ایران، برخورداری از شبکه گسترده پالایشی با اتکای حداکثری به خوراک داخلی است. مزیتی که در میان بسیاری از تولیدکنندگان بزرگ منطقه کم‌ نظیر است. در شرایط فعلی از حدود ۳ میلیون بشکه تولید روزانه نفت خام و میعانات گازی، نزدیک به ۶۰ درصد در پالایشگاه‌های داخلی مصرف می‌ شود. این ساختار، وابستگی مستقیم به صادرات را بطور معناداری کاهش داده و امکان مدیریت شوک‌های بیرونی را فراهم می‌ سازد.

برنامه‌ های توسعه‌ ای اخیر از جمله افزایش ظرفیت پالایشی و گسترش مینی‌ریفاینری‌ها، عملاً مسیر ارتقای سهم مصرف داخلی به سطوح بالاتر (تا حدود ۷۰ درصد) را هموار کرد. این شبکه غیر متمرکز و انعطاف‌ پذیر به‌ ویژه در مواجهه با محدودیت‌ های صادراتی، قابلیت جذب نفت خام سنگین و میعانات را در داخل افزایش می‌ دهد.

یکپارچگی پالایش و پتروشیمی

حرکت نظام‌مند به‌ سوی ادغام پالایشگاه‌ها با زنجیره پتروشیمی، یکی از مهم‌ترین اهرم‌های خلق ارزش افزوده در صنعت انرژی ایران است. تبدیل برش‌های میان‌تقطیر به محصولات با ارزش افزوده بالا مانند الفین‌ها، نه‌ تنها سودآوری را افزایش می‌ دهد بلکه تقاضای داخلی مؤثر برای نفت خام را نیز تقویت می‌کند.

ظرفیت زیاد تولید گاز طبیعی و توسعه شبکه گازرسانی در کنار این روند، امکان جایگزینی سوخت مایع در نیروگاه‌ها و صنایع را فراهم کرده و از این طریق، نفت خام بیشتری برای تبدیل یا ذخیره‌سازی آزاد می‌شود. این سازوکار، در شرایط بحران صادراتی، نقش یک ضربه‌گیر مؤثر را ایفا می‌کند.

مدیریت مخزن و واقعیت فنی چاه‌های در معرض توقف

ادعای انهدام چاه‌ها در صورت توقف تولید، با مبانی مهندسی مخزن سازگار نیست. در سناریوهای محدودیت صادرات، تنها بخشی از چاه‌هایی که به‌طور مستقیم به پایانه‌های صادراتی متصل‌اند، ممکن است با پدیده حبس تولید مواجه شوند. سهمی که برآوردهای فنی آن را کمتر از ۳۰ درصد کل چاه‌های تولیدی نشان می‌ دهد.

ویژگی‌ های زمین‌شناسی مخازن نفتی ایران، به‌ویژه غلبه مخازن کربناته شکافدار با تراوایی بالا، امکان بازیابی سریع تولید پس از توقف موقت را فراهم می‌کند.

تجربه‌های تاریخی از جمله در دوران جنگ تحمیلی اول نشان داده که با اجرای صحیح برنامه‌ های نگهداشت فشار و عملیات‌های سبک خدمات چاهی (نظیر اسیدکاری یا نیتروژن‌زنی)، بخش عمده‌ای از چاه‌ها در بازه زمانی کوتاه (چند هفته تا حداکثر یک ماه) به مدار تولید بازمی‌گردند. در مورد میادین پیچیده‌تر، به‌ویژه در بخش فراساحل، استفاده از راهکارهایی مانند تزریق گاز، پنجره ایمن توقف را افزایش داده و از بروز آسیب‌های برگشت‌ناپذیر جلوگیری می‌کند.

بنابراین تعبیر انهدام نه‌ تنها اغراق‌آمیز بلکه از منظر فنی فاقد اعتبار است و با شواهد تجربی صنعت نفت ایران همخوانی ندارد.

تنگه هرمز و عدم تقارن آسیب‌پذیری منطقه‌ای

در هر سناریوی اختلال در تنگه هرمز، الگوی آسیب‌ پذیری کشورهای منطقه به‌ شدت نامتقارن است. بسیاری از تولیدکنندگان عمده خلیج فارس به‌ ویژه کشورهایی که فاقد مسیرهای جایگزین صادراتی هستند، با کاهش شدید تولید و درآمد مواجه می‌شوند. حتی کشورهایی که به خطوط لوله جایگزین دسترسی دارند به دلیل محدودیت ظرفیت، قادر به جبران کامل صادرات دریایی نیستند.

در مقابل، ساختار مصرف داخلی و ظرفیت پالایشی ایران موجب می‌ شود حجم حبس تولید در بدبینانه‌ترین سناریو به‌ مراتب کمتر از رقبای منطقه‌ای باشد. علاوه بر این ایران از گزینه‌های عملیاتی متنوعی نظیر تبدیل نفت خام به فرآورده، صادرات زمینی به بازارهای همسایه، استفاده از ناوگان نفتکش به‌عنوان ذخایر شناور و توسعه ذخیره‌سازی زیرزمینی برخوردار است. ابزارهایی که انعطاف‌پذیری سیستم انرژی را بطور قابل توجهی افزایش می‌دهد.

جمع‌بندی

صنعت نفت ایران با وجود محدودیت‌ های ناشی از تحریم و کم‌سرمایه‌گذاری بر پایه مجموعه‌ای از مزیت‌های مهندسی، زیرساختی و ژئو استراتژیک شکل گرفته که آن را در زمره تاب‌آورترین نظام‌های انرژی جهان قرار می‌دهد. ادعاهایی مانند انهدام کامل تولید بیش از آنکه تحلیلی فنی باشند، بازتابی از اغراض سیاسی و نادیده‌ گرفتن واقعیت‌ های پیچیده این صنعت‌اند.

واقعیت آنکه ساختار چندلایه و هوشمندانه صنعت نفت ایران نه‌ تنها در برابر شوک‌ ها فرو نمی‌ پاشد بلکه با بهره‌گیری از ظرفیت‌ های درونی، توان سازگاری و بازیابی بالایی دارد.

انتهای پیام