تحلیل 7 کارشناس از اثر ناترازی انرژی بر تولید و درآمد صنایع بورسی و راهکارها

به گزارش پایگاه خبری بورس پرس، 7 کارشناس بازار سرمایه، اثر ناترازی انرژی بر تولید و درآمد صنایع بورسی، چالش ها و راهکارهای رفع آن از سوی دولت را در گفت و گو با دنیای اقتصاد مورد تحلیل قرار دادند.

حسین محمودی‌ اصل: ناترازی در نظام مدیریتی منشأ و علت اصلی ناترازی‌های مختلف از جمله ناترازی انرژی، بانکی، صندوق‌های بازنشستگی و... است و اگر نظام مدیریتی و ساختار تعیین مدیران اصلاح، دخالت‌های سیاست در اقتصاد و تعیین مدیران تغییر یابد و نظام ارزیابی عملکرد مناسب تدوین شود، می‌توان به بهبود ناترازی‌ها امیدوار بود.

در بسیاری از موارد راه‌حل‌ها مشخص است و مشکل در اراده‌ها و گاه منافع شخصی و گروهی است. از دهه‌ها پیش معلوم بود با اقتصاد تک‌محصولی در کنار چالش‌های سیاسی بین‌المللی و منطقه‌ای، تحریم و کاهش سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی وضعیت زیرساخت‌ها به چه شکلی خواهد بود اما توصیه‌ های کارشناسی موثر نبود و با خودزنی‌های داخلی با محوریت قیمت‌گذاری دستوری ناترازی‌ها از جمله ناترازی انرژی نمایان شد و به کف جامعه رسید.

با قیمت‌گذاری دستوری انگیزه‌های رشد بهره‌وری، سرمایه‌گذاری جدید و تغییر مبنای انرژی تولید برق از بین رفت. یکی از استراتژی‌های مهم غیرکارشناسی، تامین برق از گاز بود یعنی خام‌فروشی و کاهش ارزش‌افزوده منابع. در حالی که سهم برق تجدیدپذیر مورد توجه قرار نگرفت و اتلاف انرژی هنگام تولید و انتقال سهم مهمی در کاهش بهره‌وری و کاهش برق در دسترس داشت که فرصت‌سوزی شد.

نکته جالب و دردناک دیگر، تسهیلات ارزی برای نیروگاه‌هایی بود که اصلا اجازه صادرات برق را نداشتند در حالی که از ضوابط صندوق توسعه برای تسهیلات ارزی، داشتن صادرات بود. نکته دردناک‌تر تسویه اقساط ارزی است و این در کنار قیمت‌گذاری دستوری فاجعه صنعت برق بود. عدم‌پرداخت بدهی 63‌ هزار میلیاردی صنعت برق دیگر چالش صنایع است.

صنعت نیروگاهی با تسویه بدهی و تغییر نرخ‌های دستوری می‌تواند تهدید را به فرصت تبدیل کند. ظرفیت نصب‌شده نیروگاهی تا شهریور 93.8 هزار مگاوات است که نیروگاه‌های بخار 17 درصد، گازی 26 درصد و ترکیبی 38‌ درصد آن را تشکیل می‌دهند. نیروگاه‌های اتمی و آبی یک‌ و 13‌ درصد از این ظرفیت را دارند. در برنامه هفتم 124‌ هزار مگاوات با سهم 10‌ هزار مگاواتی ظرفیت تجدید‌پذیر لحاظ و میانگین بهره‌وری نیروگاه‌های جدید 55‌ درصد تکلیف شده که در مجموع با وضعیت فعلی تحقق اهداف بسیار سخت خواهد بود.

صنایع حدود 39‌ درصد از برق را مصرف می‌کنند و بخش کشاورزی هم 13‌ درصد سهم مصرف را دارد. کمبود برق و تعطیلی شرکت های تولیدی اثر متفاوتی بر صنایع بورسی دارد. البته مشوق‌های لازم برای تولید برق از سوی صنایع باید از دهه‌های پیش اجرایی می‌شد تا خودکفایی در صنایع صورت گیرد. صنایعی همچون پوشاک، نساجی، کشاورزی و غذا و دارو به دلیل مصرف کم انرژی فشار کمتری خواهند داشت. فولاد و پتروشیمی پرفشار بوده و باید با سرعت بیشتر در تاسیس نیروگاه‌ها اقدام کنند. صنعت لوازم‌خانگی و خودرو نیز می‌توانند از فرصت استفاده کرده و با تولید محصولات کم‌مصرف بازار را رونق بخشند.

محمد نعمت‌زاده: شرکت‌ها و بنگاه‌های تولیدی با مشکلات عدیده‌ای دست‌ و‌ پنجه نرم می‌کنند. از نرخ‌های بالا در سکوهای تامین مالی جمعی گرفته تا مداخلات قیمتی و توقف در خطوط تولید که ریشه در قیمت‌گذاری دستوری در حامل‌های انرژی دارد. قطعی برق و گاز اثرات قابل‌توجهی بر صنایع دارد که می‌تواند به عدم نفع اقتصادی و کاهش بازدهی منجر شود. با قطع برق یا گاز، تجهیزات و ماشین‌آلات صنعتی نمی‌توانند به کار ادامه دهند و فرآیندهای تولیدی متوقف می‌شوند. این امر باعث کاهش تولید و افزایش هزینه‌های فرصت می‌شود.

شرکت‌ها برای کاهش اثرات قطعی ممکن است از ژنراتورها یا دیگر منابع جایگزین استفاده کنند که هزینه‌های اضافی به همراه دارد. خسارت به تجهیزات یکی از تهدیدهای پنهان قطعی گاز و برق در صنایع است. قطعی ناگهانی برق می‌تواند به تجهیزات صنعتی آسیب برساند و عمر مفید آنها را کاهش دهد.

ناترازی انرژی زنجیره تامین را مختل می‌کند و با کاهش تولید به تاخیر در تامین کالاها و خدمات و عدم رضایت سرمایه‌گذاران و ارباب رجوع منجر می شود. بسیاری از بنگاه‌ها در تابستان با قطعی برق همراه بودند که ضرر جبران‌ناپذیری به آنها وارد کرد. این مساله به عقب‌افتادگی اقتصاد از سایر کشورها و صنایع می انجامد.

صنایع با رقابت بالا ممکن است در مواجهه با قطعی‌های مکرر، سهم بازار را از دست بدهند. کاهش اشتغال و بهره‌وری نیروی کار یکی از تهدید‌هایی است که در سایه ناترازی و توقف خطوط تولید میان بنگاه‌ها و صنایع مشاهده می‌شود. تعطیلی موقت خطوط تولید به دلیل قطعی، نیروی کار را غیرفعال می‌کند و بهره‌وری را کاهش می‌دهد.

همچنین تمام این مسائل در کاهش صادرات، کاهش درآمد ملی و سهام شرکت‌ها اثر می‌گذارد. برای کاهش این اثرات، می‌توان راهکارهایی مانند استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر، سرمایه‌گذاری در فناوری‌های بهره‌وری انرژی، و مدیریت مصرف انرژی در نظر گرفت.

احمد دنیا نور: اثر ناترازی انرژی در ماه‌های پایانی سال وخیم‌تر از گذشته است. گزارش صنایع و بنگاه‌های تولیدکننده فولاد نشان داده شرکت‌ها در آذر و ماه‌های گذشته بطور میانگین، 10 درصد کمتر از ظرفیت اسمی تولید داشتند. به نظر می‌رسد این کاهش تولید در زمستان و ماه‌های پایانی سال به 20 تا 25 درصد برسد.

همایون دارابی: ناترازی انرژی اثرات قابل‌توجهی بر سرمایه‌گذاری‌‌‌های صنعتی در سطح جهانی داشته و خواهد داشت. افزایش قیمت گاز طبیعی در اروپا به‌شدت بر هزینه‌‌‌های تولید صنایع مختلف اثر می گذارد. در ایران نیز کمبود شدید برق و گاز باعث شده شرکت‌ها به دلیل کمبودها روزانه حدود 110 میلیون دلار عدم‌‌‌نفع را تجربه می‌کنند.

این وضعیت نه‌تنها بر هزینه‌‌‌های تولید اثر می‌‌‌گذارد بلکه شرکت‌ها را مجبور به سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌‌‌ها می‌کند که می‌‌‌تواند به کاهش بازدهی منجر شود. با این حال اگر شرکت‌ها بطور هوشمندانه به این چالش‌‌‌ها پاسخ دهند، حذف یارانه‌‌‌های انرژی فرصتی ویژه برای رقابت در بازار فراهم می کند. تغییر رویکرد سرمایه‌گذاری به سمت صنایعی که مصرف انرژی کمتری دارند یا از منابع انرژی تجدیدپذیر استفاده می‌کنند، اجتناب‌‌‌ناپذیر است.

سرمایه‌گذاری جهانی در انرژی‌‌‌های تجدیدپذیر سال 2021 به 366 میلیارد دلار رسید و پیش‌بینی می‌شود تا سال 2025 به 500 میلیارد دلار برسد. این تغییر نشان‌‌‌دهنده تمایل صنایع به سمت انرژی‌‌‌های پایدار است. نهادهای دولتی و خصوصی نیز به سمت ارائه مشوق‌‌‌های مالی برای پروژه‌‌‌های پایدار و کم‌‌‌مصرف حرکت خواهند کرد.

در شرایط ناترازی انرژی، برخی رشته‌‌‌های صنعتی به دلیل کاهش هزینه‌‌‌ها و افزایش بهره‌‌‌وری اهمیت بیشتری پیدا خواهند کرد. بویژه صنایع فولاد، پتروشیمی، نساجی، خودرو، کشاورزی و غذا، لوازم خانگی و معدن باید به سمت استفاده از فناوری‌‌‌های نوین و پایدار حرکت کنند تا بتوانند در بازار رقابتی باقی بمانند.

ناترازی انرژی نه‌تنها یک چالش بلکه یک فرصت نیز بشمار می‌‌‌آید. با توجه به تغییرات اقلیمی و نیاز به کاهش انتشار گازهای گلخانه‌‌‌ای، صنایع باید به سمت نوآوری و استفاده از فناوری‌‌‌های پایدار حرکت کنند. این تغییرات می‌‌‌تواند به ایجاد شغل‌‌‌های جدید و بهبود کیفیت زندگی کمک کند. بنابراین سرمایه‌گذاران باید به این روند توجه ویژه‌‌‌ای داشته باشند و از فرصت‌‌‌های موجود بهره‌‌‌برداری کنند.

جواد عشقی نژاد: ناترازی انرژی یکی از چالش‌‌‌های جدی اقتصاد است که پیامدهای آن در جهت‌‌‌گیری سرمایه‌گذاری‌‌‌ها قابل مشاهده است. این ناترازی در صنایع انرژی‌‌‌بر باعث کاهش سودآوری و جذابیت پروژه‌‌‌ها شده است. چراکه تولید با ظرفیت کامل امکان‌‌‌پذیر نیست و هزینه‌‌‌های بهره‌‌‌برداری افزایش یافته است.

این شرایط باعث شده سرمایه‌گذاران به سمت صنایعی حرکت کنند که مصرف انرژی کمتری دارند. یکی از این حوزه‌‌‌ها، صنایع فناوری‌‌‌محور مانند برنامه‌‌‌ نویسی و هوش مصنوعی است. این صنایع علاوه بر مصرف پایین انرژی، به سرمایه‌گذاری کلان در زیرساخت‌‌‌های فیزیکی نیاز ندارند. با این حال چالش‌‌‌هایی نظیر محدودیت‌های اینترنتی، تحریم‌‌‌ها و نبود ارتباطات بانکی بین‌المللی، مانع رشد سریع این بخش‌‌‌ها شده است.

اگر دولت زیرساخت‌‌‌های لازم را فراهم کند و موانع را برطرف سازد این حوزه به موتور محرکه‌‌‌ای برای اقتصاد تبدیل می شود. این بخش اکنون نقش پررنگی در اقتصاد ندارد اما قطعا جزو حوزه‌هایی است با فراهم کردن حداقل زیرساخت‌ها با کمترین هزینه می‌تواند بیشترین بازدهی را داشته باشد. در بخش انرژی نیز فرصت‌‌‌های سرمایه‌گذاری قابل‌‌‌توجهی وجود دارد.

همچنین صنعت تولید برق که سال‌ها تحت فشار قیمت‌گذاری دستوری قرار داشت اکنون با اصلاح نرخ‌ها به گونه‌ای که نرخ ارز و تورم نیز در آن لحاظ شده، شرایط بهتری پیدا کرده است. با این حال نرخ‌های فعلی همچنان از استانداردهای جهانی فاصله دارند و لازم است دولت برای جذب سرمایه‌گذاران به واقعی‌‌‌ تر شدن قیمت‌ها کمک کند.

البته در این سال‌ها دولت تلاش کرده با قانون‌گذاری حمایتی سرمایه‌گذاری در این بخش را تقویت کند اما در هر صورت واقعی‌تر شدن نرخ‌ها می‌تواند بیش از پیش جذابیت سرمایه‌گذاری را افزایش دهد و به کنترل مصرف کمک ‌کند. جذابیت سرمایه‌گذاری بویژه در زمینه انرژی‌‌‌های تجدیدپذیر، می‌‌‌تواند علاوه بر کاهش ناترازی انرژی به بهبود پایداری زیست‌‌‌محیطی و ایجاد فرصت‌‌‌های جدید شغلی منجر شود. علاوه بر این سرمایه‌گذاری در فناوری‌‌‌های مرتبط با بهینه‌‌‌ سازی مصرف انرژی نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

شاپور شهبازی: موتور محرک هر اقتصادی انرژی است. بنابراین ناترازی انرژی یا عدم‌تعادل مزمن و نگران‌کننده بین عرضه و تقاضای انرژی اثرات بسیار زیاد و مخربی بر بخش تولید و رشد اقتصادی یک کشور می‌گذارد. چند سالی است این ناترازی به شکل قطعی‌های مکرر و بعضا طولانی‌مدت برق و محدودیت‌ های شدید و فزاینده در تامین برق و گاز طبیعی صنایع باعث ایجاد زنجیره‌ای پیچیده و گسترده از مشکلات و چالش‌های اقتصادی شده که به کاهش قابل‌ توجه و نگران‌کننده رشد اقتصادی، کاهش قدرت رقابت‌پذیری و فرار سرمایه‌ها منجر می‌شود.

یکی از مزیت‌های اقتصادی ایران در تولید همین وجود انرژی در دسترس و ارزان است و وقتی این مزیت عملا از دسترس خارج شود، ضربه سنگینی بر اقتصاد وارد می‌شود. سرمایه‌گذار وقتی ببیند افق روشنی در بخش تولید وجود ندارد، سرمایه‌ها را از بخش تولید خارج می‌کند یا سرمایه جدیدی به بخش مولد اقتصاد وارد نمی‌کند. این امر به‌تنهایی موجب ایجاد سلسه‌ای از مشکلات حاد اقتصادی و اجتماعی و حتی سیاسی می‌شود. 

وقتی سرمایه‌گذار و فعال اقتصادی می‌بیند حتی نظام سیاسی و قضایی برخوردی با عاملان ایجاد این ضعف بزرگ در دولت قبل نکرده‌ و مجموع این عوامل و انفعال نظام سیاسی این پیام را به بخش مولد اقتصاد می‌دهد که کمترین اهمیتی برای فعال اقتصادی قائل نیستند. 

صنایع بزرگ مانند پتروشیمی، فلزات و سیمان به‌عنوان شالوده اقتصاد ایران که بخش اعظم بازار سرمایه نیز وابسته به این صنایع است، عملا به دلیل کمبود گاز و برق به تعطیلی کشیده شدند. ادامه این روند قطعا اثرات منفی بسیاری بر بورس و کل اقتصاد خواهد گذاشت. دولت باید با اتخاذ سیاست‌‌‌های شفاف و موثر، مدیریت منابع انرژی را بهبود بخشد و زیرساخت‌‌‌های لازم برای توسعه انرژی‌‌‌های پایدار را فراهم کند. ایجاد اعتماد عمومی به‌واسطه برخورد با عوامل این ناترازی در دولت قبل، شفافیت در ارائه اطلاعات و اجرای برنامه‌‌‌های عملیاتی به بهبود وضعیت فعلی و کاهش اثرات منفی ناترازی انرژی بر اقتصاد کمک می کند.

فرهنگ حسینی: سیاست توسعه صنعتی ایران برای دهه‌ها برمبنای مزیت نسبی در اختیار داشتن ذخایر عظیم نفت و گاز بر صنایع انرژی‌بر متمرکز بود. بنابراین سرمایه‌گذاری‌ها عمدتا در صنایع پالایشی، پتروشیمی، فلزی و معدنی متمرکز شده و سایر صنایع نیز به لطف انرژی فراوان و ارزان تلاشی برای بهینه‌ سازی مصرف انرژی نکردند.

این موضوع در مصارف خانگی هم به‌شدت رخ داده از جمله در ساخت خانه‌ها، خودروها و لوازم برقی و گاز بهینه سازی مصرف انرژی هیچ‌گاه اولویت نبوده و حتی با ایجاد ساختار اشتراکی کنتورها، سبب کژگزینی و کژمنشی افراد در مصرف انرژی شده که نتیجه آن سرانه بالای مصرف انرژی است.

از سوی دیگر نظام اقتصادی و قیمت‌گذاری انرژی از دهه 80 و با تثبیت قیمت‌ها، سبب شده قیمت انرژی متناسب با تورم تعدیل نشود و این عدم‌تعدیل سبب تمرکز بیشتر بر مصرف انرژی، عدم‌تمایل به بهینه‌سازی مصرف انرژی و کسری مالی در بخش تولید انرژی و ‌توسعه نامناسب تولید انرژی شود.

ناترازی انرژی سبب کاهش تولید و افزایش هزینه‌های تولید ناشی از بالا بودن هزینه‌های ثابت و افزایش شدید هزینه‌های جذب‌نشده و حتی ورشکستگی شرکت های تولیدی خواهد شد. همچنین کاهش رقابت‌پذیری صنایع در سطح داخلی و بین‌المللی، موجب افزایش ریسک و عدم‌سرمایه‌گذاری در بخش‌های تولیدی و تغییر اولویت‌های سرمایه‌گذاری می‌شود.

از سوی دیگر، ریسک مهاجرت سرمایه به مناطق با دسترسی پایدار به انرژی وجود دارد. رفع ناترازی یک اولویت اجتناب‌ناپذیر برای رشد اقتصادی بشمار می‌رود. بطور کلی انتظار می‌رود سرمایه‌گذاری در بخش واقعی اقتصاد به دلیل ریسک‌های مترتب برای تامین انرژی، روند نزولی داشته باشد.

این موضوع در بخش صنایع پتروشیمی به دلیل کمبود گاز خوراک و ثابت ماندن تولید نفت، سبب کاهش ‌سرمایه‌گذاری جدید خواهد شد. در صنایع فولادی شرکت‌ها به دلیل کمبود برق با کاهش تولید روبرو خواهند شد و به نظر می‌رسد سیاست توسعه‌ای فولاد به 55 میلیون تن باید متوقف شود.

صنایع پایین‌دستی با قطعی‌های متعدد برق با مشکلات افزایش ضایعات و کاهش تولیدات و خرابی‌های غیرمنتظره روبرو خواهد شد. از جمله خودرو و قطعه‌ سازی و لوازم خانگی و ماشین‌آلات نیز اثر منفی بر بخش تامین و افزایش نرخ خواهد داشت. البته شرکت‌های این صنایع نیز شاهد کاهش تولید به دلیل محدودیت تامین برق نیز خواهند شد.

انتهای پیام