تبعات سکوت کم‌ سابقه صنعت خودرو پس از تعطیلات نوروزی

به گزارش پایگاه خبری بورس پرس، دنیای اقتصاد، اعلام کرد: خط تولید خودروسازان متوقف شده و این توقف به‌ سرعت به کل زنجیره خودروسازی سرایت کرده است. به‌ طوری‌که قطعه‌ سازان نیز با توقف تولید یا قطع سفارش‌ ها مواجه شده‌اند. تامین مواد اولیه نیز به‌ دلیل آسیب به شرکت‌ های فولادی و اختلال در بنادر با چالش جدی روبرو شده است.

بر اساس این گزارش، صنعت خودرو پس از تعطیلات نوروزی همچنان در سکوتی کم‌ سابقه به سر می‌ برد. به گفته بسیاری از دست اندرکاران این سکوت و توقف تولید با توجه به وضعیت فعلی شاید تا مدت‌ ها پایدار باشد.

آنچه فعلا در خودروسازی‌ ها رخ داده نتیجه تلاقی چند بحران از اختلال در تامین مواد اولیه و زنجیره قطعه‌ سازی گرفته تا ریسک جنگی و ناامنی محیطی است. بررسی‌ های میدانی و اظهارات فعالان صنعتی نشان می‌ دهد فعلا فعالیت تولیدی در 3 شرکت خودروساز متوقف شده و تنها بخش‌هایی محدود مانند تحویل خودرو به‌ صورت حداقلی فعال هستند.

در حالی که پیش از پایان تعطیلات نوروزی، برخی فعالان حوزه قطعه‌ سازی از بازگشت خودروسازان به مدار تولید از نخستین روزهای کاری خبر دادند. این پیش‌ بینی اکنون با واقعیت فاصله دارد.

از سوی دیگر روایت مدیران شرکت‌ های خودروساز نیز این تصویر را تایید می‌ کند. به گفته برخی از آنها، تولید در 3 خودروساز بزرگ متوقف شده و فعالیتی در خطوط تولید جریان ندارد. ایران‌ خودرو در اطلاعیه‌ ای رسمی اعلام کرد به‌ دلیل انجام عملیات تعمیرات اساسی ، خطوط تولید را متوقف می‌کند.

اگرچه تعمیرات اساسی به‌ عنوان یک اقدام فنی، امری معمول در صنایع بزرگ به‌ شمار می‌ رود اما هم‌ زمانی آن با توقف سایر خودروسازان و شرایط خاص حاکم بر زنجیره تامین این گمانه را تقویت کرده که موضوع فراتر از یک توقف فنی ساده است. پس از اطلاعیه ایران خودرو برخی قطعه سازان نیز فعالیت را متوقف کردند.

سایپا نیز اگر چه در ابتدای هفته از آغاز فعالیت خبر داده اما با توجه به شرایط حاکم، خطوط این شرکت نیز متوقف شده است. این مساله به درستی نشان می‌ دهد حتی در صورت آمادگی نسبی خودروسازان، نبود قطعات می‌ تواند کل فرآیند تولید را با اختلال همراه کند و یا به تولید خودروهای ناقص سرعت دهد.

واضح است وابستگی متقابل میان خودروسازان و قطعه‌ سازان به یکی از عوامل اصلی اختلال در تولید تبدیل شده است. به‌ طوری‌ که در شرایط فعلی، توقف خطوط تولید خودروسازان، قطعه‌سازان را نیز عملا زمین‌گیر کرده و از سوی دیگر در صورت عدم تولید قطعات امکان ادامه فعالیت برای خودروسازان نیز از بین می‌رود. این رابطه دوسویه اگرچه در شرایط عادی به افزایش هماهنگی و بهره‌وری کمک می‌کند اما در وضعیت‌ های بحرانی به عاملی برای تشدید رکود تبدیل می‌شود.

در چنین فضایی، کوچک‌ ترین وقفه در هر یک از حلقه‌ های زنجیره به سرعت به کل صنعت سرایت می‌ کند. برای مثال، اختلال در تامین مواد اولیه برای قطعه‌ سازان به کاهش تولید قطعات منجر می‌ شود و همین موضوع، خطوط تولید خودروسازان را با کمبود قطعه مواجه می‌کند. وقتی خودروسازان برنامه تولید مشخصی نداشته باشند قطعه‌ سازان نیز امکان برنامه‌ ریزی برای تولید را از دست می‌دهند.

با توجه به توقف خطوط تولید فعالیت قطعه‌ سازان نیز توجیهی ندارد. آنچه مشخص است قطعه‌ سازان به‌ عنوان حلقه میانی زنجیره خودروسازی به‌ دلیل توقف تولید خودرو، عملا با کاهش یا در ادامه با قطع سفارش مواجه شده و فعالیت بسیاری از آنها متوقف شده و یا متوقف می‌ شود.

در حالی که حتی در صورت وجود سفارش نیز تامین مواد اولیه به چالشی جدی تبدیل شد. فولاد، آلومینیوم، مس و پلیمرها که از اصلی‌ ترین نهاده‌های تولید خودرو محسوب می‌ شوند و در پی تحولات اخیر با محدودیت‌های شدید مواجه شده‌اند. شرایط فعلی از آسیب به زیرساخت‌ های تولید فولاد و همچنین اختلال در بنادر حکایت دارد. مسئله‌ای که عملا مسیر تامین مواد اولیه را محدود کرد.

توقف در یک بخش صنعت خودرو به‌ سرعت به سایر بخش‌ ها سرایت می‌کند. اگر تامین‌ کننده مواد اولیه با مشکل مواجه شود، قطعه‌ساز قادر به تولید نخواهد بود و در نتیجه، خودروساز نیز امکان تولید نخواهد داشت. این وابستگی متقابل در شرایط عادی مزیت محسوب می‌ شود اما در شرایط بحران به نقطه‌ ضعف تبدیل می‌شود.

شرایط جنگی در کنار این عوامل نیز به‌ عنوان یک عامل تعیین‌ کننده مورد توجه قرار می‌ گیرد. تهدیدهای ناشی از احتمال حملات به یکی از دغدغه‌ های جدی مدیران صنعتی تبدیل شده و برخی شرکت‌ ها ترجیح داده‌اند برای کاهش ریسک، فعالیت را متوقف کنند. تمرکز زیاد نیروی انسانی و تجهیزات در سایت‌ های خودروسازی این مراکز را در برابر چنین تهدیدهایی آسیب‌ پذیرتر می‌کند.

به گفته یک کارشناس آنچه وضعیت فعلی را از بحران‌ های پیشین متمایز می‌ کند، همزمانی این عوامل با یکدیگر است. صنعت خودرو معمولا با چالش‌های مشخصی از جمله تحریم‌ ها تا نوسانات ارزی مواجه بود اما اکنون چندین عامل به‌ طور همزمان‌ بر این صنعت فشار وارد کرده‌اند و همین مسئله، مدیریت بحران را دشوارتر کرد.

اگر خطوط تولید نیز در آینده نزدیک فعال شوند با افت محسوس تولید و افزایش هزینه‌های تمام‌ شده مواجه خواهد بود. موضوعی که می‌ تواند به شکل مستقیم را در رشد قیمت‌ها در بازار نشان دهد.

در چنین فضایی حتی شوک‌ های کوچک نیز می‌ توانند به توقف خطوط تولید منجر شوند. زیرا حاشیه امن تولید به‌ شدت کاهش یافته است. از سوی دیگر، کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان نیز به رکود در سمت تقاضا دامن زده و این مسئله، چرخه معیوبی از افت تولید و کاهش فروش را شکل داد. در صورت عدم مداخله سیاستگذار و اتخاذ تصمیمات فوری برای تسهیل تامین مالی و بهبود دسترسی به نهاده‌های تولید، صنعت خودرو ممکن است وارد فاز عمیق‌تری از بحران شود؛ فازی که خروج از آن به مراتب دشوارتر و زمان‌برتر از دوره‌های پیشین خواهد بود.

شرایط فعلی برای بسیاری از فعالان قدیمی صنعت، یادآور یکی از مهم‌ ترین مقاطع تاریخی اقتصاد ایران است،جنگ ایران و عراق. در آن دوره نیز، صنعت خودرو با محدودیت‌های جدی در تامین قطعات و منابع مالی مواجه شد. بخش قابل‌توجهی از بودجه کشور به جنگ اختصاص یافته بود و واردات قطعات با محدودیت‌های گسترده‌ای روبه‌رو بود؛ عواملی که به کاهش محسوس تولید خودرو انجامید. در سال‌های جنگ، جهت‌گیری تولید نیز تغییر کرد. خودروسازان به سمت تولید خودروهایی با فناوری ساده‌تر و سازگار با شرایط جنگی حرکت کردند. در عین حال، بخشی از ظرفیت کارخانه‌ها به تولید تجهیزات لجستیکی و حتی نظامی اختصاص یافت. با این حال، صنعت خودرو به‌طور کامل تعطیل نشد و تلاش شد تا حداقل سطحی از تولید حفظ شود.

تداوم شرایط فعلی یا بهبود نسبی وضعیت در سناریوی نخست، احتمال تعمیق رکود تولید، تغییر ساختار صنعت و حتی خروج برخی بازیگران از بازار وجود دارد. در سناریوی دوم با بازگشت تدریجی ثبات، امکان احیای تولید فراهم خواهد شد. اگرچه این بازگشت نیز به زمان و سرمایه‌ گذاری نیاز دارد.

انتهای پیام